Nr 4 (199) /2018
Liczba stron: 164

Lem XXI

Protezy

Alphonso Lingis
Hal Foster
Jerzy Illg
Wyczyść
Pobierz

Lem XXI | Protezy

Agata Rosochacka

Uzasadniać potrzebę i chęć ponownych interpretacji twórczości Stanisława Lema chyba nie trzeba, ale oczywiście na wiele sposobów można. To jeden z najchętniej czytanych polskich pisarzy na świecie, przekładany na niezliczone (bo wciąż kolejne) języki, inspirujący twórców różnych mediów, technologii i badaczy dyscyplin nie tylko humanistycznych. Być może ważniejsza nawet od popularności i wirusowego oddziaływania twórczości Lema jest – charakteryzująca po prostu bardzo dobrą literaturę – jej otwartość na reinterpretacje, w końcu – zwykła przyjemność czytania. Autorzy „Czasu Kultury” poddają się tej przyjemności z pozycji dzisiejszej, XXI-wiecznej, bo tylko taka jest nam dostępna. Przeważają interpretacje posthumanistyczne, transhumanistyczne, dyskutujące z antropocentryzmem, który zarówno u Lema, jak i we współczesnym myśleniu teoretycznym okazuje się kruchą fantazją. Literacka futurologia Lema zachęca też do weryfikacji jej trafności, w tym zakresie prezentujemy dwa spojrzenia: demitologizujące Lema jako skutecznego futurologa oraz jego pochwałę jako metafuturologa. Proponujemy też odczytanie protetyczne, kategorię solaryzmu oraz namysł nad problematyką komunikacji. Wisienki na lemotorcie serwujemy dwie: specjalnie dla „Czasu Kultury” przygotowane ilustracje oraz skandaliczną demaskację profesora Tarantogi w przedmowie do Pism zebranych Ijona Tichego.
W numerze też PROTEZY, a tam Alphonso Lingis oraz jego prowokacyjne i inspirujące rozważania o apotemnofilii i sztuce, a także imponujący Protetyczni bogowie Hala Fostera, czyli futuryzm i protezy.

Spis treści / artykuły do kupienia lub pobrania:

Dział: Lem XXI

Dział: Lem XXI

Abstrakt:

W wieku XXI badacze podejmują się trudnego zadania, jakim jest prognozowanie i kontrolowanie rozwoju technologii. Futurologia zaczyna odgrywać istotną rolę. Stanisław Lem stworzył szereg wizji przyszłości, do których zaliczają się nie tylko znane wszystkim dzieła fantastyczno-naukowe, takie jak Eden czy Niezwyciężony, ale także prace o charakterze filozoficznym: Summa Technologiae lub Prognoza rozwoju biologii do roku 2040. Jego praca „metafuturologiczna” pozwala podjąć w nowej perspektywie namysł nad najnowszymi badaniami futurologicznymi (Ray Kurzweil czy Nick Bostrom).

Słowa kluczowe: futurologia, Lem, Kurzweil, Bostrom, przyszłość, metodologia nauki, technologia, sztuczna inteligencja

Dział: Lem XXI

Abstrakt:

W proponowanej interpretacji Maska Lema jest opowieścią o pościgu za spójną tożsamością. Z jednej strony dążenie to realizuje się poprzez próby oddzielenia „właściwego” ciała Maski od protetycznego, swej „własnej” historii od protetycznych wspomnień, indywidualnej tożsamości od jej uzupełniających protez, zewnętrznych imion, odnalezienia istotowości opartej na wolnej woli, oswobodzenia z wpływów. Z drugiej – poprzez próby tworzenia tożsamości w konstrukcyjnym geście opowieści, nadania sobie konkretnego kształtu, określenia w autonarracji. Te równoległe dążenia nie zostają spełnione, zarówno jeden, jak i drugi zawodzi – narratorka nie zyskuje pełnej, całościowej formy. Końcowa scena Maski oferuje za to odkrycie rozkosznej, ale i uspakajającej tożsamości protetycznej oraz zgodę narratorki na zakończenie opowieści, na umieszczenie się w jej obramowaniu.

Słowa kluczowe: Maska; Stanisław Lem; proteza; protetyczny; Jacques Derrida; Paul de Man; suplement; parergon; prozopopeja; autobiografia; pamięć protetyczna; ciało protetyczne.

Dział: Lem XXI

Abstrakt:

Osoby działające w obrębie różnych nurtów transhumanizmu przedstawiają optymistyczną wizję kształtowania się naszego gatunku, który pod wpływem technologii przekształci się w cywilizację „postludzi”. Z pewnością godne uwagi są także bardziej pesymistyczne prognozy, przedstawiane chociażby przez twórców literatury s-f. Stanisław Lem w swoich dziełach przedstawił wiele interesujących programów antyutopijnych, odnoszących się do różnych ścieżek rozwoju ludzkości. Z tego względu wskazane będzie skonfrontowanie wizji zawartej w Kongresie futurologicznym z programowymi postulatami jednego z nurtu transhumanizmu – ekstropian.

Słowa kluczowe: Lem, postludzie, ekstropia, antyutopia, transhumanizm, Kongres futurologiczny

Dział: Lem XXI

Abstrakt:

W artykule autor interpretuje kilka utworów Stanisława Lema, starając się uwolnić od humanistycznych tropów i zmierzając w stronę lektury posthumanistycznej. Problem racjonalności obecny w wielu Lemowskich tekstach dobrze pokazuje tę możliwość. W Golemie XIV, Wizji lokalnej, Solaris na różne sposoby dyskutuje Lem z antropocentryczną wizją rozumu, perswadując, że jest ona zbyt ciasna, ograniczająca i intelektualnie myląca. Stawia to człowieka przed wyzwaniem rezygnacji ze swych uniwersalistycznych roszczeń, ale i przemyślenia swojego miejsca w rzeczywistości.

Słowa kluczowe: racjonalność, posthumanizm, Stanisław Lem

Dział: Lem XXI

Abstrakt:

Celem niniejszego artykułu jest interpretacja wczesnej powieści Stanisława Lema pod tytułem Eden w perspektywie rozwoju nowych mediów i zaawansowanych technik komunikowania masowego. Na ile ustalenia Lema, sformułowane ponad pół wieku temu, znajdują odbicie w rzeczywistości medialnej XXI wieku? Czy sprawdziły się przewidywania Lema odnośnie tworzenia się społeczeństwa informacyjnego? Czy media są prozie autora Solaris istotnym punktem odniesienia? Odpowiedzi na te pytania w pewnym sensie przynosi omówienie powieści Eden, w której ludzie próbują nawiązać kontakt z mieszkańcami niezbadanej planety – zarówno nauka, jak i zdobycze nowoczesnej techniki nie pomagają im mimo wszystko w tym trudnym zadaniu.

Słowa kluczowe: proza, fantastyka, media, technika, komunikacja

Dział: Lem XXI

Abstrakt:

Bazując na Deleuzowskim i Simondonowskim odczytaniu Solaris Lema jako problemu kontaktu z tym, co wykracza poza antropocentryczną skończoność, artykuł formułuje kategorię „solaryzmu” przydatną w diagnozowaniu problemów współczesnej filozofii oraz umożliwiającą uchwycenie specyficznych konfiguracji wybranych zjawisk kultury i sztuki. Artykuł wstępnie rozpoznaje problemy kapitalocenicznej współczesności, a następnie śledzi recepcję Lema w medioznawstwie i kulturoznawstwie. Rozważania te stają się kontekstem analizy Solaris, która prowadzi do uchwycenia istotnych cech solaryzmu, rozumianych jako „a-ludzkość” (ahumanism) oraz „nieludzkość” (inhumanism). Te specyficzne rozumienie logiki Solaris z kolei wyznacza kierunek analizy zjawisk współczesnego kina rozpatrywanych na przykładzie Twin Peaks. The Return Davida Lyncha oraz Annihilation Alexa Garlanda.

Słowa kluczowe: Solaris, Stanisław Lem, Gilles Deleuze, SR, estetyka, film

Dział: Lem XXI

Abstrakt:

W swoich rozważaniach skupiam się na rozważeniu zasadności machinalnego przyporządkowywania twórczości Stanisława Lema do prozy gatunkowej: science fiction. Dzięki przyjrzeniu się charakterystycznym przedmowom do trzech powieści autora rysuje się perspektywa włączenia prozy autora Solaris w nurt literatury realistycznej. Nie mniej ważna pozostaje kwestia modulowania wyobraźni społecznej przez powieści lat 60. oraz w konsekwencji tego, w jaki sposób postrzega się kosmos, postęp technologiczny czy futurologię.

Słowa kluczowe: Stanisław Lem, science fiction, realizm, powieść realistyczna, wyobraźnia

Dział: Lem XXI

Abstrakt:

Fikcyjny wstęp do Pism zebranych Ijona Tichego opowiada perypetie wydawnicze Dzienników gwiazdowych, w których mało szlachetną rolę odgrywa, ku najszczerszemu zdziwieniu wielu tichiologów, Astral Sternu Tarantoga. Opowiadanie Wyściółka prawej szuflady Ijona Tichego demitologizuje postać Tarantogi, uważanego do tej pory za serdecznego przyjaciela wielkiego podróżnika, wydobywa na wierzch jego niemoralne posunięcia i egotyczne skłonności. Pytanie czy na pewno jest to sprawiedliwa ocena, sformułowana przez profesora Allana Shapiro, powiązanego z tajemniczą Lunar Agency.

Słowa kluczowe: Ijon Tichy, profesor Tarantoga, Apokryfy, fikcyjne wstępy, Wielkość urojona, Doskonała próżnia

Dział: Poezja

Dział: Protezy

Dział: Protezy

Dział: Rozmowa

Dział: Proza

Dział: Esej

Abstrakt:

Strategia rozwoju Warty dąży do wzmocnienia poznańskiej miejsko-rzecznej sieci; zapowiadane jest przywrócenie rzeki miastu, które traktuje Wartę jak kłopotliwy dodatek do przestrzeni. Wizerunkowi społecznemu towarzyszą obrazy literackie; o Warcie pisze się dziś w konwencji kryminalnej, mrocznej, współtworzącej półmartwy byt rzeki. Ta spotworniała obecność Warty we współczesnej literaturze kontrastuje z wizerunkami międzywojennymi; po wojnie literatura zamilkła – jakby rzeka stała się tabu – by wrócić dopiero po półwieczu. Przyczyny tego zmiennego statusu Warty uwidoczniają się dzięki analizie tekstów literackich i dziejów rzeki. Celem artykułu jest wysnucie – z historii i literatury – diagnozy obecnej kulturowej sytuacji Warty oraz określenie możliwych kierunków rozwoju rzecznej narracji.

Słowa kluczowe: Warta, kryminał, rzeka, biografia, ekokrytyka

 

Dział: Esej

Dział: Aktor/ka do grania

Dział: Na warsztacie

Abstrakt:

Artykuł sytuuje książkę Barbary Brzezickiej Problematyka przekładu filozoficznego. Na przykładzie tłumaczeń Jacques’a Derridy w Polsce (2018) w kontekście międzynarodowych badań nad wędrującymi pojęciami i teoriami oraz polskiej recepcji Jacques’a Derridy. Po omówieniu problemów poruszonych przez Brzezicką (specyfika przekładu filozoficznego, terminologia Derridy w polskich przekładach, strategie polskich tłumaczy Derridy) przedstawione zostają propozycje innych istotnych problemów badawczych (wpływ dekonstrukcji na badania nad przekładem, koncentracja na kontekście i pozaprzekładowej recepcji Derridy).

Dział: Felieton

Dział: Felieton

Dział: Felieton