Projektowanie dla współistnienia. Międzygatunkowość, infrastruktura, kryzys

W proponowanym numerze chcemy się przyjrzeć projektowaniu dla współistnienia jako praktyce kulturowej, politycznej i materialnej. Interesuje nas to, jak projektuje się dziś współobecność ludzi i innych gatunków w metropoliach, miastach powiatowych i na wsi; jak organizowane są warunki życia w świecie przeciążonych infrastruktur, kurczących się zasobów i niestabilności klimatycznej; jakie modele wspólnoty, sąsiedztwa, zamieszkiwania i opieki są dziś wytwarzane przez projektowanie. Kto jest w tych projektach uwzględniany, a kto pozostaje niewidoczny? Jakie formy życia uznawane są za warte ochrony, wsparcia i podtrzymania, a jakie traktowane jako przeszkoda, koszt lub nadmiar?

Szczególnie bliski jest nam namysł nad wspólnotą międzygatunkową – nie jako metaforą harmonijnego współbycia, lecz jako polem realnych napięć, negocjacji i konfliktów. Interesują nas praktyki projektowe uwzględniające zwierzęta, rośliny, lokalne ekosystemy, wodę, glebę, mikroklimaty i materialne warunki współzamieszkiwania. Chcemy pytać o projektowanie siedlisk, schronień, błękitno-zielonej infrastruktury, korytarzy ekologicznych, rozwiązań dla zapylaczy, ptaków czy zwierząt synantropijnych, ale także o symboliczne i instytucjonalne ramy, w których więcej-niż-ludzkie staje się dziś przedmiotem wiedzy, troski i interwencji.

Równie ważny jest dla nas wymiar infrastrukturalny. Projektowanie współistnienia dokonuje się dziś nie tylko w obszarze estetyki czy symbolicznych reprezentacji, ale także w systemach transportowych, energetycznych, wodnych, odpadowych, cyfrowych i logistycznych. Infrastruktura nie jest neutralnym tłem życia zbiorowego – wyznacza sposoby poruszania się, rozkłady dostępu, hierarchie wygody i bezpieczeństwa, a także relacje między centrum i peryferiami, miastem i prowincją, człowiekiem i środowiskiem. Interesuje nas to, jak projektowanie infrastruktury współtworzy codzienność współczesnych wspólnot, jak włącza i wyklucza, jak modeluje zależności, a także jak reaguje – lub nie reaguje – na kryzys.

Istotnym horyzontem proponowanego numeru jest również projektowanie w kryzysie. Nie rozumiemy go jednak wyłącznie jako doraźnej odpowiedzi na katastrofę, tylko jako praktykę ujawniającą, w jaki sposób kryzysy są zarządzane, estetyzowane, rozpraszane i przekształcane w zadania projektowe. Interesują nas zarówno działania podejmowane w imię odporności, adaptacji czy regeneracji, jak i krytyczne pytania o to, co właściwie oznaczają dziś „naprawa” i „odbudowa”. Czy projektowanie regeneracyjne stanowi realną alternatywę wobec eksploatacyjnych modeli nowoczesności, czy bywa kolejnym językiem łagodzenia skutków bez naruszania przyczyn?

Zapraszamy do nadsyłania tekstów odnoszących się do konkretnych miejsc, projektów i doświadczeń w Polsce; zarówno w dużych ośrodkach miejskich, jak i w miastach powiatowych czy na obszarach wiejskich. Interesują nas analizy osadzone w konkretnych praktykach projektowych, które pozwalają uchwycić, w jaki sposób idee smart city, projektowania ekologicznego, regeneracyjnego czy międzygatunkowego przekładają się na rzeczywiste działania, strategie, konflikty i ograniczenia pojawiające się w przestrzeni publicznej. Zależy nam na tekstach, które nie zatrzymują się na poziomie uogólnionych diagnoz, tylko przyglądają się temu, jak projektowanie działa w rzeczywistych układach społecznych, technologicznych i środowiskowych.

Szczególnie cenne będą dla nas ujęcia oparte na studiach przypadku i materiale empirycznym. Interesują nas zarówno analizy realizacji uznawanych za udane, jak i przedsięwzięć problematycznych, ambiwalentnych czy nie w pełni udanych, które pozwalają krytycznie przyjrzeć się praktyce projektowania i uchwycić rozbieżność między deklaracjami, założeniami i skutkami.

Sugerujemy możliwość podjęcia refleksji we wskazanych polach oraz analiz następujących problemów:

• projektowanie miasta dla bioróżnorodności;

• miasto jako wielogatunkowe siedlisko;

• projektowanie międzygatunkowe w kontekście miejskim, lokalnym i wiejskim;

• polskie konteksty namysłu nad wspólnotą więcej-niż-ludzką;

• technologie i dane w mieście;

• kultura danych, infrastruktury cyfrowe i algorytmiczne zarządzanie;

• projektowanie relacji między mieszkańcami, technologią i władzą;

• infrastruktura smart city oraz jej społeczne, polityczne i środowiskowe konsekwencje;

• projektowanie regeneracyjne i jego ambiwalencje;

• projektowanie w warunkach kryzysu klimatycznego, energetycznego, społecznego i technologicznego;

• projektowanie jako praktyka troski, adaptacji, kontroli lub wykluczenia;

• konkretne wdrożenia, polityki lokalne, interwencje przestrzenne i praktyki instytucjonalne w Polsce;

• projekty niejednoznaczne, konfliktowe, nieudane lub ujawniające rozbieżność między założeniami a skutkami;

• wizualne, materialne i infrastrukturalne formy organizowania współistnienia.

Zależy nam zarówno na tekstach akademickich, jak i na esejach problemowych, formach hybrydalnych oraz ujęciach przekraczających tradycyjne granice między teorią, praktyką i doświadczeniem. Chcemy, by numer był przestrzenią namysłu nad projektowaniem nie jako abstrakcyjną dziedziną, lecz polem, w którym rozstrzyga się kształt codziennego współistnienia – ludzkiego i więcej-niż-ludzkiego – w świecie kryzysu. Zachęcamy również do uzupełniania artykułów materiałami wizualnymi: fotografiami, dokumentacją projektową, mapami czy diagramami, wszędzie tam, gdzie mogą one pomóc w przedstawieniu analizowanych miejsc, interwencji i procesów.

Słowa kluczowe: smart city, kultura danych, międzygatunkowość, antropocen, technologia, projektowanie w kryzysie, bioróżnorodność, projektowanie regeneracyjne, infrastruktura.