Co po wypaleniu?

O wypaleniu zawodowym mówi się bardzo dużo. Wiadomo, że najbardziej „zagrożone wypaleniem” są osoby silnie zaangażowane, pracujące w warunkach nadmiernego obciążenia przy jednoczesnym braku zaspokojenia ich podstawowych potrzeb. Wiadomo także, że właśnie tak prezentują się często realia pracy w kulturze i trzecim sektorze. Stąd coraz większa liczba działań zaradczych: od szkoleń, webinarów, przez grupy wsparcia, diagnozy, panele dyskusyjne na konferencjach, po postulaty i rekomendacje kierowane zarówno do osób zarządzających, jak i samych pracowników_c.

To jednak kropla w morzu potrzeb – w końcu żyjemy i pracujemy w systemie, u którego podstaw leżą maksymalizacja produktywności i ekstrakcja zasobów wszelkiego rodzaju. Wyobrażamy więc sobie lepszą przyszłość: po wprowadzeniu systemowych zmian, po demokratyzacji instytucji, po kapitalizmie.

A jeśli na zmiany przyjdzie czekać nam zbyt długo albo te, które przyjdą, będą niewystarczające? Co możemy robić z wypaleniem, które już tu jest i dotyka nas mniej lub bardziej bezpośrednio?

Wypalenie, poza wyczerpaniem, jest związane z radykalną utratą złudzeń, urealnieniem, odczarowaniem rzeczywistości. Wypalają się dotychczasowe sposoby działania i opowieści. To moment, w którym narracja o misji – napędzająca osoby pracujące w kulturze i aktywizmie – przestaje wystarczać jako jedyne paliwo do dalszego działania.

Potrzebujemy więc nowych narracji. Wypalenie to dla nas nie tyle kategoria diagnostyczna w odniesieniu do jednostek, ile proces, który daje możliwość przyjrzenia się rzeczywistości w inny sposób. Być może tylko w stanie głębokiego pogodzenia z ograniczeniami można poszukiwać alternatywy dla dwóch skrajnych postaw: rezygnacji, bezradności i podejścia „nic nie da się zrobić” oraz marzeń o całkowitej transformacji i utopii.

Zapraszamy do refleksji oraz przygotowania i nadsyłania tekstów, które wypełnią numer kwartalnika pt. „Co po wypaleniu?”. Interesują nas opisy krajobrazów „po”: po wypaleniu, po urealnieniu własnej pozycji w systemie, być może po utracie dotychczasowej tożsamości związanej z rolą zawodową albo po rezygnacji z dotychczasowego sposobu pracy. Interesuje nas to, co dzieje się w momencie „odpuszczenia”, które rozumiemy nie jako kapitulację, lecz jako próbę odnalezienia się w nieprostych okolicznościach.

Choć głównym punktem odniesienia będą dla nas praca w kulturze i aktywizm, z ciekawością przyjrzymy się również tekstom, które proponują perspektywę porównawczą z innymi profesjami lub ujmują wypalenie zawodowe jako część szerszego doświadczenia kryzysów życiowych. Zależy nam na różnorodności gatunkowej: zapraszamy do nasyłania abstraktów tekstów teoretycznych, analitycznych, jak i esejów problemowych, esejów osobistych, a także zapowiedzi rozmów, tekstów eksperymentalnych i form wizualnych.

Proponowane obszary:

• disillusionment jako doświadczenie poznawcze: jakie rozczarowania przynosi wypalenie i co dzięki nim staje się widoczne?

• wypalenie a narracje o misji i wyjątkowości pracy w sektorze kultury i aktywizmu: wypalenie narracji o tym, czym jest ta praca i po co się ją wykonuje; moment, w którym język powołania, sensu i sprawczości przestaje działać jako oczywiste uzasadnienie;

• strategie działania w warunkach kryzysu: na czym polegają sprawczość i podmiotowość, gdy zmiany systemowe zostają zawieszone lub uznane za nieosiągalne? co realnie mogą jednostki, a co instytucje;

• klasowy wymiar wypalenia: kogo stać na wycofanie się lub radykalną zmianę, a dla kogo wypalenie staje się stanem przewlekłym? wypalenie w pracy prekarnej, fizycznej, usługowej; nierówności w dostępie do odpoczynku, regeneracji i wyboru ścieżki zawodowej;

• wypalenie a kryzys tożsamości jako efekt załamania się związków między pracą, poczuciem sensu a autoopisem; procesy „odklejania” się od ról zawodowych i poszukiwanie innych form identyfikacji, które nie odnoszą się wyłącznie do produktywności;

• funkcjonowanie zespołów i instytucji składających się z osób w stanie wypalenia: wypalenie jako powracający problem wpisany w strukturę działania; sposoby jego zarządzania, normalizowania lub maskowania oraz ich konsekwencje dla relacji i organizacji pracy;

• case studies reorganizacji pracy w mikroskali: konkretne przykłady zmian w organizacji pracy, relacjach i podziale odpowiedzialności; lokalne eksperymenty, które nie zawsze prowadzą do systemowej zmiany, ale przekształcają codzienne funkcjonowanie;

• przyjemność tworzenia i współpracy w warunkach ekonomicznej niepewności i presji na efekt: sposoby podtrzymywania sensu, relacyjności i satysfakcji mimo ograniczeń; przyjemność jako coś, co pojawia się „obok” pracy albo w jej szczelinach;

• alternatywne sposoby myślenia o pracy, wychodzące poza dualizmy troska–wyzysk i praca–życie (work-life balance): poszukiwanie innych opowieści i modeli organizowania pracy, zaangażowania i odpoczynku;

• psychologizacja dyskursu wypalenia i kultura terapeutyczna: obecność kategorii diagnostycznych w codziennym języku oraz ich wpływ na sposób rozumienia pracy i siebie; przesunięcie odpowiedzialności z poziomu struktury na jednostkę i praktyki „pracy nad sobą” jako odpowiedzi na systemowe przeciążenie;

• urynkowienie działań zaradczych: rozwiązania skupione na indywidualnych lub instytucjonalnych strategiach przetrwania w systemie, który sam produkuje wypalenie; rozwój rynku troski, szkoleń i narzędzi zarządzania dobrostanem.