Nr 4 (196) /2017
Liczba stron: 162

Manifestacje obywatelskie

Tanatoturystyka

Piotr Macierzyński
Ferenc Sánta
Wyczyść
Pobierz

Manifestacje obywatelskie

Krzysztof Hoffmann, Krzysztof Podemski

Piszemy o ich motywach, emocjach, postulatach i artefaktach. O kulturowej czarnej skrzynce społecznych protestów, które wyznaczają nowe drogi zaangażowania Polek i Polaków.

Tanatoturystyka

Waldemar Kuligowski

Turystyka to podróżowanie dla rozrywki, tanatoturystyka natomiast wiedzie do miejsc morderstw, katastrof, masowej śmierci. Choć już antyczni Rzymianie udawali się do ruin Pompejów, a pierwsi chrześcijanie do grobów męczenników, to tanatyczne podróże osobnym zjawiskiem stały się dopiero teraz. Dlatego pytamy, kim jest tanatoturysta, jak pamięć zmienia się w towar, a dawna tragedia w nową atrakcję?

Spis treści / artykuły do kupienia lub pobrania:

Dział: Manifestacje obywatelskie

Abstrakt:

Artykuł jest próbą krótkiego opisu obywatelskich manifestacji jako elementu polskiej kultury politycznej. Demonstracje jako formy protestu mogły zaistnieć legalnie w przestrzeni publicznej w zasadzie dopiero po 1989 roku. Nadal jednak stanowiły stosunkowo niszową formę politycznej partycypacji. Dopiero wydarzenia ostatniej dekady, wpierw katastrofa smoleńska, a później złamanie Konstytucji przez parlamentarną większość, Prezydenta RP i premiera spowodowały, że uliczne manifestacje stały  widocznym elementem życia publicznego nie tylko w samej stolicy. Nasze „manifestacyjne opóźnienie  (w porównaniu do krajów o dłuższej demokratycznej tradycji) spowodowało, że demonstracje uliczne do tej pory nie cieszyły się także zainteresowaniem socjologów, politologów czy antropologów.

Dział: Manifestacje obywatelskie

Abstrakt:

Analiza zjawisk społeczno-politycznych in statu nascendi  jest istotowo ważna dla tożsamości nauk społecznych, związanej z mierzeniem pulsu społeczeństwa i oferowaniem racjonalnych wytłumaczeń zmieniającej się rzeczywistości. Cenny wkład w rekonstrukcję cyrkulacji zasobów argumentacyjnych, ideowego zaplecza sporów i obszarów nieporozumień może zaoferować analiza dyskursu. Metoda ta wiąże się jednak z pułapkami czyhającymi na badacza analizującego dyskursy ruchów uwikłanych w bieżące konflikty polityczne, co może skutkować stronniczością wniosków. Artykuł dotyczy szczególnie dwóch zjawisk wpływających na kształt analizy, nazwanych estetyczną repulsją i moralizowaniem w niemoralnych czasach.

Słowa kluczowe: ruchy protestu, analiza dyskursu, postawa krytyczna, stronniczość badawcza

Dział: Manifestacje obywatelskie

Abstrakt:

Artykuł jest próbą teoretyczno-metodologicznej refleksji nad sposobami badania protestów społecznych. Kluczową kategorią opisowo-analityczną zaproponowaną w artykule jest kategoria oprawy. Wizualna oprawa protestów społecznych służy przede wszystkim tworzeniu ich „szaty symbolicznej”. Pozwala też jednak wnioskować o takich cechach protestu jak stopień jego profesjonalizacji,  stopień determinacji jego uczestników czy jego nasycenie emocjami. Analiza wizualności protestów społecznych może być traktowana jako analiza dyskursu. Ów specyficzny gdyż wpisany w ramy ikonosfery dyskurs zazwyczaj pokazuje to, co zostało już powiedziane (lub jest równolegle wypowiadane). Zdarza się jednak, że komunikuje on znaczenia, które w pozaikonicznej formie nie były wcześniej obecne.

Słowa kluczowe: protest/ protesty społeczne, wizualność protestów społecznych, oprawa wizualna, socjologia wizualna, zachowania zbiorowe

Dział: Manifestacje obywatelskie

Abstrakt:

Problemem badawczym, który został postawiony w artykule, jest związek między radykalizmem a karnawałowością formy manifestacji publicznych kobiet. W proponowanej analizie multimodalnej nacisk jest położony na obserwację karnawałowego wymiaru protestów kobiet w Polsce w trzech znaczeniach: jako odwrotności, obcości i niedopasowania. Została ona przeprowadzona na przykładzie Strajku Kobiet w Zielonej Górze, który uznaje się za typowy dla wielomiejscowej manifestacji 8 marca 2017 roku. Jednocześnie uwyraźniają się w nim nawiązania do innych protestów kobiet, odsuniętych w czasie i przestrzeni.

Słowa kluczowe: radykalizm, karnawał, dyskurs manifestacji, Czarny Protest, Strajk Kobiet

Dział: Manifestacje obywatelskie

Abstrakt:

Artykuł ma na celu zwrócenie uwagi na znaczenie artefaktów jako wytworów kulturowych protestu w ramach badań na współczesnymi ruchami społecznymi. Posłużono się tu przykładami wieszaka oraz parasolki jako głównymi artefaktami polskiego Czarnego Protestu z 2016 roku. Wraz z medializacją protestów społecznych artefakty stały się istotnymi aktorami w działaniach mobilizacyjnych przyjmując postać obiektów materialnych, wizualnych, dyskursywnych bądź technologicznych. Nabierają one w nowych sytuacjach kontestacji różnych funkcji oraz znaczeń – są podatne na przekształcenia, ale również wchodzą w relację i mają wpływ na przebieg aktywności kontestacyjnych w przestrzeni publicznej.

Słowa kluczowe: kultury protestu, artefakty, ruchy protestu, socjologia ruchów społecznych

Dział: Manifestacje obywatelskie

Abstrakt:

Centrum Dialogu Przełomy na placu Solidarności w Szczecinie zostało nagrodzone w 2016 za projekt najlepszej przestrzeni publicznej w Europie. Architektura tego miejsca powstała w celu upamiętnienia ofiar rewolty Grudnia 1970 roku, służąc do tej pory głównie jako miejsce oficjalnych uroczystości. 3 października 2016 roku na placu Solidarności odbył się jednak Czarny Protest, redefiniując znaczenia  miejsca pamięci. Wybór placu Solidarności na miejsce protestu był niezwykle skuteczny: plac posiada odpowiednie warunki „techniczne” – znajduje się w centrum miasta, jest dużym, otwartym obszarem. Jego pofalowana powierzchnia umożliwia wzajemne „zobaczenie siebie” demonstrantów. Przestrzeń protestu Grudnia 1970 roku znowu stała się przestrzenią polityczną: z kontestowanego za swoją monumentalną betonową architekturę placu defilad i uroczystości przekształcił się w żywą przestrzeń obywatelskiego sprzeciwu.

Słowa kluczowe: protest miejski, czarny protest, Szczecin

Dział: Manifestacje obywatelskie

Abstrakt:

Artykuł opiera się na badaniach, realizowanych przez studentów IS UW pod kierunkiem autora w roku akademickim 2011/2012. Stanowi on analizę materiałów dotyczących kształtującego się po katastrofie samolotu prezydenckiego pod Smoleńskiem ruchu społecznego zwanego „obrońcami krzyża” w stolicy pod Pałacem Prezydenckim. Autor odwołując się do koncepcji Alaina Touraine’a oraz Goffmanowskiej analizy ramowej ukazuje myślowe źródła ruchu w przekazie mediów związanych z ojcem Tadeuszem Rydzykiem. Pokazuje pierwotną motywację uczestnictwa w zgromadzeniu żałobnym, która prowadzi do wykształcenia się nowej tożsamości „obrońców krzyża” w trakcie kampanii prezydenckiej, przegranej przez Jarosława Kaczyńskiego. Artykuł pokazuje, w jaki sposób spontaniczny ruch żałobników staje się zapleczem politycznym obecnie rządzącej partii PiS.

Wietrznik / Melonik / *** [Ołówek z magazynu mebli]

Adam Raczyński

Ostatnia wieczerza / Na słabą zimę / Na koniec grudnia 2016 / Realność

Marcin Czerwiński

Dział: Tanatoturystyka

Abstrakt:

Polityka historyczna może spełniać funkcje pozytywne, gdyż wiąże się, ze stworzeniem wizji przeszłości, integrującej i spajającej daną społeczność. Takie działania mogą jednak prowadzić do zantagonizowania grup, poprzez tworzenie różniących się od siebie wersji historii. Władza państwowa może korzystać z możliwości manipulacji pamięcią wspólnotową, w celu utrwalenia swojej wersji wydarzeń. W tym celu wykorzystuje się rożne narzędzia, m.in. tanatoturystykę. Miejsca pamięci, stanowiące cel wypraw ludzi uprawiających tę formę turystyki, pełnią nie tylko funkcje informacyjno-edukacyjne, ale są także wykorzystywane w kształtowaniu pamięci wspólnotowej.

Słowa kluczowe: tanatoturystyka, pamięć, historia, polityka historyczna, miejsca pamięci

Dział: Tanatoturystyka

Abstrakt:

Artykuł poświęcony jest jednemu z najbardziej emblematycznych, a zarazem mrocznych miejsc dla hiszpańskiej pamięci zbiorowej, tj. Dolinie Poległych jako obiektowi praktyk społecznych i kulturowych wraz z ich wymiarem symbolicznym. Ten kompleks zapewnia swoiste laboratorium do obserwacji pasywnych oraz aktywnych form konsumowania dóbr kultury, praktyk religijnych, a również ekspresji postaw światopoglądowych. Mroczna historia frankizmu, w tym masowe egzekucje i wymuszone zaginięcia oraz fakt, że mieści się tam grób generała Franco budzą zaciekawienie turystów krajowych i zagranicznych. Miejsce to oraz współczesne reinterpretacje jego znaczenia są jednak też przedmiotem poważnych sporów ideowych, jakie toczą się w przestrzeni publicznej w Hiszpanii od czasów transformacji systemowej.

Słowa kluczowe: Hiszpania, Dolina Poległych, praktyki kulturowe, utowarowienie pamięci, frankizm, pojednanie, spory ideowe.

Dział: Tanatoturystyka

Abstrakt:

Celem artykułu jest przedstawienie polskiego kontekstu urban exploration, praktyki polegającej na zwiedzaniu i fotograficznym dokumentowaniu miejsc opuszczonych i niedostępnych, w relacji do tanatoturystyki. Przedstawione zostały podobieństwa i różnice pomiędzy obydwoma formami turystyki, sposobami i przyczynami ich praktykowania, ich społecznymi kontekstami. Artykuł uwypukla subkulturowy i społecznościowy charakter urbexu, który realizuje się w warstwie językowej, etycznej, praktycznej oraz wizualnej – produkcji fotografii. Uwaga poświęcona została także mechanizmom powstawania i społecznego funkcjonowania miejsc opuszczonych.

Dział: Tanatoturystyka

Abstrakt:

Praca jest próbą zaprezentowania i oceny walorów tanatoturystycznych gnieźnieńskiego szpitala „Dziekanka”, implikowanych przez dokonane w nim w okresie okupacji hitlerowskiej morderstwa na pacjentach chorych psychicznie. Pierwsza jej część uzasadnia – uwypuklając związki między walorami poznawczymi i formami upamiętnienia – postrzeganie szpitali psychiatrycznych objętych tzw. pseudoeutanazją jako przedmiotu tanatoturystyki. Druga – prezentuje zagadnienia i fakty związane ze zbrodniami dokonanymi na pacjentach „Dziekanki” (Tiegenhofu). Trzecia zaś część jest próbą oceny wykorzystania walorów tanatoturystycznych  funkcjonującej do dziś placówki oraz wskazania istotnych w tej kwestii problemów.

Słowa kluczowe: szpital psychiatryczny, pseudoeutanazja, „Dziekanka”, muzeum, pamięć, walor, (tanato)turystyka

Dział: Macierzyński

Lektion eins / Reżim / W kulturze zachodu / *** [jestem jak z opowiadania „Głodomór” Franza Kafki] / *** [na wyspie Utøya urządził sobie strzelnicę]

Piotr Macierzyński

Było nas wielu

Ferenc Sánta, tłumaczenie: Jerzy Celichowski

Dział: Aktor/ka do grania

Dział: Esej

Abstrakt:

Niesłabnące zainteresowanie tajemniczymi okolicznościami śmierci Poego wiąże się z tendencją do gotycyzacji jego biografii. Zawiły splot prawdy i fikcji kieruję uwagę ku mistyfikacyjnym praktykom Poego, który świadomie i konsekwentnie kwestionował granicę między życiem a literaturą, czego dowodzi nieustanna gra autokreacji, fingowanych tożsamości, realnych i pozorowanych polemik, widoczna zarówno w opowiadaniach, jak i tekstach publicystycznych. Wychodząc od ustaleń G.R. Thompsona, staram się ukazać estetyczną złożoność czarnego romantyzmu Poego, zarażonego subtelną, ale nieustępliwą ironią. Porównanie kategorii estetycznych wzniosłości oraz ironii, odsłaniając tkwiące u ich źródeł pokrewieństwo, uświadamia, że niektóre utwory Poego interpretowane są niekiedy zbyt serio. I tak np. Zagłada domu Usherów okazuje się ironicznym zapisem zagłady gotyckiej konwencji, uginającej się pod ciężarem własnych figur, Przedwczesny pogrzeb autoparodią, natomiast publicystyczna humoreska Zaesowanie agapitu zaszyfrowanym opisem działania dialektyki ironii romantycznej.

 

Dział: Esej

Dział: Na warsztacie

Abstrakt:

Kacper Pobłocki w swojej książce Kapitalizm. Historia krótkiego trwania dokonał analizy historii, teraźniejszości i możliwych przyszłości tego systemu w perspektywie, którą sam określił mianem „globalnego materializmu”. Stawką teoretyczną jego zmagań było przyjrzenie się położeniu Polski po dokonaniu interpretacyjnej reORIENTacji, czyli wykazaniu, że koniunktury, które przyniosły szczególny rozwój i dobrobyt państwom Europy zachodniej, miały charakter przygodny i uległy zdecydowanemu pogorszeniu. Słabością zaprezentowanej przez Pobłockiego analizy kapitalizmu jest zbyt łatwe odrzucenie wymiaru temporalnego, a także niezmapowanie szeregu istotnych aktorów (jak morze czy wieś) oraz zewnętrza kapitalizmu. Niemniej książka dostarcza wielu ożywczych tez i materiałów, stanowiących inspirację do dalszych dociekań.

Dział: Felieton

Dział: Felieton

Dział: Felieton