vol. XXXVIII, no. 3, 2022
Kolonialne uwiedzenie w dobie PRL-u. Przyczynek do problematyki podróżopisarstwa
Anna Wieczorkiewicz
Uniwersytet Warszawski
ORCID: 0000-0002-4497-8452
Zakres stron: 108–119
Abstrakt:
Kolonialne uwiedzenie w dobie PRL-u. Przyczynek do problematyki podróżopisarstwa
W literaturze podróżniczej z okresu PRL można zaobserwować intrygujące zjawisko. Pomimo ideologicznego zabarwienia tekstów powstających w tamtym czasie, istniała pewna przestrzeń dla kultywowania tradycyjnych narracji kolonialnych. Jest to zauważalne na różnych poziomach konstruowania przedstawionego świata. Niniejszy artykuł ukazuje to zjawisko poprzez analizę dwóch książek: Indyjskie wędrówki Jerzego Rosa (wydanej po raz pierwszy w latach 50.) oraz 25 tysięcy kilometrów przez Indie autorstwa Janiny Woźnickiej i Andrzeja Ryttla (z lat 80.). Motywy i tematy związane z kolonialnym, imperialnym lub zachodnim porządkiem świata pojawiają się w nich w różnym natężeniu i w odmienny sposób. W tekstach tych prowadzone są również narracyjne gry z tożsamością „Polaka za granicą” jako figurą peryferyjną, co wskazuje na szerszy zespół wyobrażeń dotyczących lokowania polskiej tożsamości w trakcie podróży (zarówno rzeczywistej, jak i potencjalnej, wyobrażonej) w geopolitycznych porządkach świata. W analizie wykorzystana została kategoria „imperialnych oczu” Mary Louise Pratt.
Słowa kluczowe: „imperialne oczy”, literatura podróżnicza PRL-u, podróż do Indii
Abstract:
Colonial Seduction in the Era of the Polish People’s Republic. A Contribution to the Problem of Travel Writing
A puzzling phenomenon can be observed in the travel writing from the PRL era. Despite the ideological slant of the texts produced at the time, there was a margin for the cultivation of traditional colonial narratives. This is noticeable at different levels of constructing the presented world. The present article demonstrates this phenomenon by analyzing two books: Indyjskie wędrówki [Indian Wanderings] by Jerzy Ros (first published in the 1950s), and 25 tysięcy kilometrów przez Indie [25,000 kilometers through India] by Janina Woźnicka and Andrzej Ryttel (from the 1980s). The motifs and themes associated with the colonial, imperial or Western arena are marked in them with a varying degree of appeal and in different ways. Narrative games are also played with the semi-peripheral identity of the “Pole abroad,” which points to a broader set of ideas about locating the identity of Poles while traveling (in real terms or only potentially, in their imagination) in the geopolitical orders of the world. Mary Louise Pratt’s category of the imperial eyes is used in the analysis.
Keywords: imperial eyes, travel writing of the PRL, travel to India
0,00zł
