DOI: https://doi.org/10.61269/r26n1aad/UKZT4880
vol. XLII, no. 1, 2026
Krytyka „dumnego rozumu”. Projektowanie wiedzy niepokornej według Janusza Korczaka
Marta Rakoczy
Instytut Kultury Polskiej UW; Pracownia Naukowa Korczakianum – Muzeum Warszawy
ORCID: 0000-0002-7967-2939
Zakres stron: 54–65
Abstrakt:
Krytyka „dumnego rozumu”. Projektowanie wiedzy niepokornej według Janusza Korczaka
Autorka przyjmuje perspektywę antropologii wiedzy skoncentrowanej między innymi na mediach, gatunkach i praktykach tworzenia i dystrybuowania nauki, a także nowych studiów nad dzieciństwem. Celem artykułu jest analiza koncepcji wiedzy obecnej w tekstach Janusza Korczaka/Henryka Goldszmita ze szczególnym naciskiem na jego wczesny tekst, Momenty wychowawcze. W ujęciu Korczakowskim dzieci jako podmioty najsłabsze, a zatem najpełniej odsłaniające uzurpacje wiedzy eksperckiej, przeznaczonej głównie dla środowisk uprzywilejowanych i tworzącej obieg pozbawiający podmiotowości zarówno dzieci, jak i ich opiekunów, są głównymi ofiarami nowoczesności. Dlatego emancypacja dziecka wymaga krytycznego przyjrzenia się instrumentom nauki. Wymaga też sformułowania podstaw wiedzy niepokornej, opartej na refleksywnych technikach (samo)obserwacji oraz partycypacji osób badanych, w tym przypadku dzieci, w procesie jej tworzenia.
Słowa kluczowe: Janusz Korczak, studia nad dzieciństwem, antropologia wiedzy, praktyki piśmienne, wiedza niepokorna
Abstract:
Criticism of “Proud Reason.” Designing Rebellious Knowledge According to Janusz Korczak
The author adopts the perspective of the anthropology of knowledge focused on the media, genres, and practices of creating and distributing science, as well as new studies on childhood. The aim of this article is to analyze the concept of knowledge present in the texts of Janusz Korczak/Henryk Goldszmit, with particular emphasis on his early text, Momenty wychowawcze (Educational Moments). In Korczak’s view, children are the principal victims of modernity. They are the weakest subjects and therefore most fully expose the usurpation of expert knowledge, which is intended primarily for privileged groups and creates a system that deprives both children and their caregivers of subjectivity. Therefore, the emancipation of children requires a critical look at the instruments of science. It also calls for the development of the foundations of rebellious knowledge, based on reflective techniques of (self-)observation and the participation of the subjects, in this case children, in the process of its creation.
Keywords: Janusz Korczak, childhood studies, anthropology of knowledge, writing practices, rebellious knowledge
5,00zł
