Nr 4/2026 Na moment

Jak podróżować po raju, nie zamieniając go w towar? Porozmawiamy o tym na przykładzie wyspy Cozumel. W tym odcinku STANÓW WYJĄTKOWYCH Katarzyna Czarnota łączy się z Meksyku, by porozmawiać o wyspie, której rafa jest częścią Mezoamerykańskiej Rafy Koralowej – drugiego największego systemu raf na świecie. Jej gościnią jest Katarzyna z kolektywu Bojka, która od ponad 10 lat współtworzy projekty odbudowy rafy, obserwując jednocześnie, jak masowa turystyka zmienia środowisko i lokalną społeczność.

Rafa koralowa to jednego z najbardziej niezwykłych, a zarazem najbardziej kruchych ekosystemów na Ziemi – choć zajmuje mniej niż 1% powierzchni oceanów, daje schronienie aż jednej czwartej morskiego życia i chroni wybrzeża przed sztormami oraz erozją.

Rozmówczynie zastanawiają się, czym jest odpowiedzialna turystyka i jak realnie można wspierać odbudowę raf – np. poprzez projekty sadzenia koralowców czy współpracę z lokalnymi przewodnikami. Ale odcinek to opowieść o rafie jako systemie naczyń połączonych: lokalnym ekosystemie, który ma globalne znaczenie – także dla klimatu w Europie. Rozmowa nie dotyczy więc tylko rafy, ale szerszych zjawisk: tego, jak pod hasłami „rozwoju” i „miejsc pracy” rozbudowuje się porty, betonuje wybrzeża i wycina namorzyny – oraz tego, kto naprawdę ponosi koszty tego modelu. Rozmówczynie przyglądają się też temu, jak nasze indywidualne wybory – od kremów z filtrami UV po sposób nurkowania – łączą się z dużo większymi procesami: ekonomią zysku, infrastrukturą turystyczną i polityką rozwoju.

STANY WYJĄTKOWE: seria autorskich podcastów, stanowiących transdyscyplinarną platformę krytycznej dyskusji na tematy z pogranicza polityki, sztuki, ekonomii alternatywnej i ekologii. Cykliczna przestrzeń debaty na temat postpandemicznych reguł i rzeczywistości polikryzysu, które wymagają od nas ponownej redefinicji pojęcia wyjątku. Definicje te ustalane są na drodze doświadczenia wielu (mniej lub bardziej zauważalnych) stanów wyjątkowych.