Czas Kultury 5/2011 (164)
18,00

1 375 gramów, 2–3% masy ciała, 1,4 litra objętości, 100 miliardów neuronów – ludzki mózg. Mistrzostwo biologicznej miniaturyzacji. Wszechświat ściśnięty do rozmiarów dziecięcej zabawki. Dzięki niemu widzimy, słyszymy, wąchamy, dotykamy, przeżywamy radość i smutek, delektujemy się winem, truskawkowym koktajlem, muzyką Bacha i obrazami Leonarda. Ale także kłamiemy, oszukujemy, mordujemy. Czym jest owa mozaika komórek, która czyni nas istotami tak wyjątkowymi? Nie bez powodu wiek XX nazwano „stuleciem mózgu”. Wiele wskazuje, że zainteresowanie tą problematyką jeszcze bardziej przybiera na sile. Czy na naszych oczach powstaje nowa koncepcja ludzkiej natury, model „człowieka neuronalnego”?

W „Czasie Kultury” przyglądamy się, jak naukowcy, krok po kroku, odsłaniają kolejne tajemnice najbardziej skomplikowanej organicznej struktury, jaką kiedykolwiek stworzyła ewolucja. Piotr Przybysz i Paweł Baranowski wyjaśniają, jak mózg widzi sztukę, Marcin Cichosz i Tomasz Zarębski piszą, na czym polega iluzja wolnej woli, Łukasz Przybylski pokazuje, jak ciało (współ)tworzy umysł, a Maciej Błaszak udowadnia, że umysł nie zawsze znajduje się …w głowie! Nie brakuje również ujęć bardziej humanistycznych. Marcin Moskalewicz szkicuje fascynującą historię mózgu jako artefaktu kulturowego, zaś Zbigniew Mikołejko zastanawia się, czy współczesna „biologizacja duszy” stanowi zagrożenie dla tradycyjnej teologii i filozofii religii.

Ponadto w numerze: rozmowa z dziennikarzem, autorem powieści kryminalnych Mariuszem Czubajem, esej Daniela Muzyczuka o kondycji polskiej edukacji artystycznej oraz nowe felietony Agaty Araszkiewicz i Edwarda Pasewicza.

Spis treści

Artystka wizytująca

4. Agata Michowska. Światy nieznane

1375 g myśli

12. Marcin Moskalewicz. Krótka historia mózgu
22. Zbigniew Mikołejko. Mózg i wiara. Tekst, który nie ja powinienem napisać
30. Maciej Błaszak. Gdzie mieszka umysł?
38. Łukasz Przybylski. Ciało
44. Marcin Cichosz, Tomasz Zarębski. Krucha tożsamość. Czy wolna wola jest iluzją?
50. Piotr Przybysz, Paweł Baranowski. Sztuka a mózg. Neuroestetyczne sekrety wieloznaczności
64. Jerzy Vetulani. Jestem agnostykiem – rozmowa Adama Adamczyka i Tomasza Zarębskiego
74. Andrzej Klawiter. Potrzebujemy nowego Darwina – rozmowa Tomasza Zarębskiego

Proza

83. Mariusz Grzebalski. Pomarańczowy pokój

Poezja

90. Samanta Kitsch. poliż (7) / poliż (4-8-4)
92. Tomasz Dalasiński. a / widać jedynie tyle / o 7.00 / okno, okno, zamknij za sobą / chyba że

Esej

96. Daniel Muzyczuk. Reakcje łańcuchowe. Krok do tyłu czy ucieczka do przodu?

Rozmowa

104. Mariusz Czubaj. Po stronie żywych – rozmowa Marcina Cieleckiego

Świetlicki

111. Adam Poprawa. Ariergardzista Świetlicki
116. Marcin Świetlicki. Który skrzywiłeś człowieka prostego – rozmowa Emilii Kledzik i Joanny Roszak

Recenzje i omówienia

130. Michał Larek. Artysta jako krytyk (Oscar Wilde, Twarz, co widziała wszystkie końce świata. Opowiadania, bajki, poematy prozą, esej, Warszawa 2011)
133. Joanna Żabnicka. Powietrze pełne ludzi (Kacper Bartczak, Świat nie scalony, Wrocław 2009, Anna Kałuża, Bumerang. Szkice o polskiej poezji przełomu XX i XXI wieku, Wrocław 2010)
136. Joanna Żabnicka. W skórze niczyjej (Andrzej Niewiadomski, Tremo, Lublin 2010)
138. Katarzyna Lisowska. Liryczna anatomia, czyli poeta bada człowieka (Maciej Robert, Collegium Anatomicum, Poznań 2011)
140. Marcin Cielecki, Pies o imieniu Judasz (Marcin Wroński, Officium Secretum. Pies Pański, Warszawa 2010)
143. Agnieszka Ptaszyńska, Labirynt opowieści (Elif Şafak, Lustra miasta, Kraków 2011)
146. Anna Wódkowska, Mamo, moje ciało cierpi! (Julia Fiedorczuk, Poranek Marii i inne opowiadania, Wrocław 2010)
148. Maciej Topolski, O pożytkach płynących z notatek i niedomówień (Marian Stala, Niepojęte: Jest, Wrocław 2011)
151. Witold Paprocki, Wysmakowana rozrywka (Il Convegno, JBRecords 011-2, 2011)
152. Jerzy Wiśniewski. Radość gry – radość zabawy (The Gentleman’s Flute. Haendel arias in 18th century arrangements for recorder and basso continuo, Oehms Classics, 2010)
153. Tomasz Zarębski. Lux aeterna (Antoine de Févin, Requiem d’Anne de Bretagne, Zig-Zag Territoires, 2011)
156. Krzysztof Hoffmann. O uniwersytetach i o artystach (rozłącznie). Między pismami

Felietony

159. Edward Pasewicz. Pamflet na wszystkich ludzi (5). Podręcznik do leżenia
162. Agata Araszkiewicz. Zakamarki. Cover story