Czas Kultury 2/2020 (205)
24,00

Nowe materializmy

Zbyt długo uznawaliśmy materię za bierną, nieożywioną, tępą i głuchą! Zbyt długo traktowaliśmy ją jako martwą – myśląc, że to człowiek powinien tchnąć w nią życie, nadać jej zewnętrzny i przede wszystkim pozamaterialny sens. Instrumentalizacja materialnych ciał przyczyniła się do powstania fantazji o podboju i konsumpcji, które doprowadziły do opowieści o niepewności życia pośród kapitalistycznych ruin. Tymczasem materia jest nie tylko żywa, posiada sprawczość i znaczenie, ale również sama wytwarza konkretne sensy. W tym numerze chcielibyśmy przyjrzeć się szeroko pojętym praktykom materialno-dyskursywnym oraz zjawisku nowego materializmu. Interesuje nas to, w jaki sposób usytuowane i ucieleśnione jest życie, wykraczające poza binarną opozycję tego, co organiczne i nieorganiczne oraz ożywione i nieożywione. Procesualny charakter tego, co cielesne, skłania nas do zastanowienia się nad tym, w jaki sposób materia staje się.

Bartosz Mroczkowski, Andrzej Marzec
redaktorzy prowadzący

Rezonans romantyczny

„Z drżenia ziemi czyż ludzie głąb nurtów docieką”? Wyraźne wzmożenie pozwalające zakurzonemu sloganowi wybrzmieć na nowo. Łagodne pobudzenie, za sprawą którego współczesny przedmiot – idea, myśl, forma – wprawiony zostaje w drganie o rozpoznawalnej częstotliwości. Ledwo uchwytny pogłos znajomej melodii. Tak działa rezonans romantyczny – ze zmiennym natężeniem, jawnie lub z ukrycia. Nam, Polakom, romantyzm dostarcza wzorca „spektakularnych rozczarowań nowoczesnością europejską” (Kuziak), ale i uniwersalnego języka buntu poddanego hiperboli w kulturze: od muzyki blackmetalowej po poezję smoleńską. Nam, Ziemianom, pozostawia w spadku wrażliwość na środowisko – każdy, kto ją podziela, doceni, „jak żywotne pozostały romantyczne niepokoje związane z edukacją, afektem i etyką” (Ottum).

Wojciech Hamerski
redaktor prowadzący

Spis treści

NOWE MATERIALIZMY

6 Zniekształcona natura / Aleksandra Machaczka
8 Bruno Schulz – „fotosynteza tekstowa”, znako-rośliny. Dekodowanie ukrytych porządków / Aleksandra Ubertowska
17 Nie-ludzkie widma – archiwum, pamięć oraz przetrwanie w epoce antropocenu / Andrzej Marzec
23 Cyfrowe ciała obiektów cyfrowych / Jędrzej Maliński
30 Myślenie planetarne i nowa humanistyka / Rozmowa Olgi Cielemęckiej z Cecylią Åsberg
36 Śluzowce, ludzie i superorganizm / Maria Dębińska
43 Motyw grzyba w literaturze i sztuce / Joanna Bednarek
49 Park na betonie. Studium przypadku w perspektywie nowego materializmu Karen Barad / Agnieszka Szypulska
55 Stąpanie po śladach – metafizyka ekotonu / Ewa Kępa

POEZJA
63 Po południu / Przechadzka / Paczka / *** [Podgrzewam nikotynowy płyn] / Adam Raczyński

REZONANS ROMANTYCZNY
69 Soreisai. Wokół tańczących krążą duchy / Rozmowa Moniki Balińskiej z Jadwigą Rodowicz-Czechowską o polsko-japońskich Dziadach
75 Dziady. Postscriptum / Maria Makaruk
83 Mickiewicz i odwieczna klęska polskich liberałów / Michał Kuziak
92 Ukryty rezonans aktantów, czyli o performansie elektrycznym w „promienistych” układach wiedzy wileńskich filomatów / Piotr Urbanowicz
99 Błądzenie Chrisa Mccandlessa. Romantyzm, czytanie i edukacja środowiskowa / Lisa Ottum, tłumaczenie z języka angielskiego: Iwona Ostrowska
109 Romantyczne inspiracje Kennetha White’a w dobie antropocenu / Dagmara Tomczyk
115 Słowiański „nowy animizm”. Wokół badań terenowych polskiego romantyzmu / Anna Filipowicz
122 „Znam tylko wolność pomiędzy dobrem a złem” – o podmiocie blackmetalowym jako romantycznym buntowniku / Kamil Barski
130 Poeta – strażnik narodowego mitu. Romantyczny wiktymizm poezji smoleńskiej / Katarzyna Czech

ESEJ
138 Paul Butterfield: transkulturowy innowator muzyki „popularnej” / Andrzej Dorobek

NA WARSZTACIE
149 Neomesjanizm, czyli rozpacz i semantyka / Jędrzej Krystek
157 Ścieżki dostępu. Rozważania wokół Cyfrowej bazy danych form, obrazów i projektów Andrzeja Wielgosza / Ewa Wójtowicz

FELIETON
169 O nowych społecznościach i hałdzie jak piramida Cheopsa, czyli dlaczego „dobro wspólne” to już za mało / Anna Cieplak
174 Kobieca przyjemność / Agata Araszkiewicz
178 Pamiętaj o swojej przyszłości! / Anna Pamuła

181 Biogramy