Pieniądz jako dobro publiczne

Serdecznie zapraszamy do współtworzenia nowego numeru „Czasu Kultury” poświęconego teorii pieniądza.

Wychodzimy od ogólnej obserwacji dotyczącej napięcia pomiędzy praktyką i teorią ruchów emancypacyjnych w ich stosunku do pieniądza. Z jednej strony pieniądze postrzegane są jako wytwór zorganizowanego systemu opresji, narzędzie dyscyplinujące i pacyfikujące aspiracje przedstawicieli grup uciskanych i atrybut osób będących beneficjentami tych systemów. Z drugiej strony wystarczy nawet pobieżny przegląd historii myśli ekonomicznej i politycznej, by stwierdzić, że zawsze wtedy, gdy obowiązujące reżimy ideologiczne byłY rzeczywiście zagrożone, wyzwanie przychodziło z dość nieoczekiwanej dla konserwatystów strony, tzn. z pogłębionej analizy i refleksji nad naturą pieniądza jako kategorią makroekonomiczną. Celnie ujął to wybitny kanadyjski postkeyensista Basil Moore piszący, że „ortodoksja ekonomiczna jest jak stary, znoszony sweter, a teoria pieniądza jest odstającą nitką. Neoklasycy muszą udawać, że tej nitki nie widzą, bo jeżeli tylko zaczęliby przy niej majstrować, cały sweter sprułby się w kilka minut”.

W ostatnich latach coraz większą popularność w akademii i w świecie polityki zdobywa radykalny nurt postkeyensizmu, zwany nowoczesną teorią monetarną (MMT). Pod wieloma względami MMT nie stanowi jakościowego novum – jest raczej twórczą syntezą istniejących od dawna heterodoksyjnych teorii dotyczących pieniądza i polityki pieniężnej. Kategoria pieniądza stanowi tu punkt wyjścia i fundament dla coraz dynamiczniej rozwijającego się makroekonomicznego programu badawczego. Takie podejście kontrastuje wyraźnie z podejściem neoklasycznym, uosabianym przez Miltona Friedmana i jego słynnym sloganem, zgodnie z którym „pieniądz to tylko zasłona” (money is a veil). Idąc tym tropem rozumowania, dopiero za tą zasłoną zachodzą procesy gospodarcze godne tego, aby pochylił się nad nimi ekonomista neoklasyczny. Pieniądz sam w sobie jest rzeczą oczywistą i nie wymaga pogłębionej refleksji teoretycznej. Punktem wyjścia dla poprawnego opisu naszej rzeczywistości społeczno-ekonomicznej musi być dogłębne zrozumienie natury pieniądza i otaczającej nas infrastruktury monetarnej. Tylko w ten sposób będziemy mogli jako demokratyczna wspólnota definiować społecznie pożądane cele i określać polityki gospodarcze służące ich realizacji.

Pieniądz wcale nie jest tak oczywisty, jak chcieliby ekonomiści neoklasyczni. Parafrazując Marksa, można stwierdzić: jest to rzecz diabelnie zawikłana, pełna metafizycznych subtelności i kruczków teologicznych. Dlatego do współtworzenia numeru zapraszamy nie tylko ekonomistów i ekonomistki, ale też autorów i autorki z innych dyscyplin naukowych. Szczególnie będą interesowały nas kwestie: polityki fiskalnej i monetarnej, feminizmu fiskalnego, polityki tzw. Troiki wobec krajów południa strefy euro, publicznej gwarancji zatrudniania, systemu podatkowego, Green New Dealu, socjologicznych i antropologicznych ujęć pieniądza, zaleceń dla polityki gospodarczej wynikających z MMT, postkeynesowskiej teorii pieniądza endogenicznego, teorii towarów fikcyjnych Polanyiego. Jak również wszystkie powiązane, ale niesprowadzające się do wyżej wymienionych tematy.

Termin nadsyłania artykułów: 17 sierpnia 2020 roku na adres: redakcja@czaskultury.pl oraz m.czachor@heterodox.pl

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów. Prosimy o dołączenie krótkiego biogramu naukowego (500 znaków), afiliacji, listy prac cytowanych i streszczenia tekstu w języku polskim ze słowami kluczowymi.

Redaktor prowadzący: Marcin Czachor (Wydawnictwo Ekonomiczne „Heterodox” i Fundacja im. Edwarda Lipińskiego)

 


 

Kryzys państwa prawa

Ostatnie dekady naznaczone gwałtownymi przemianami politycznymi i społecznymi redefiniują przekonanie o praworządności jako gwarancji stabilności rzeczywistości. Tym samym podkopane zostało zaufanie do zasad państwa, na straży którego stoją uświęcone tradycją instytucje prawne. Wśród przyczyn wskazać można skomplikowany splot zdarzeń: kryzys finansowy roku 2008 zakwestionował wiarygodność neoliberalnego modelu gospodarczego; wyzwaniem stała się pozycja gospodarczo-polityczna Chin (oraz innych państw aspirujących do roli światowych hegemonów), niepodzielających zasad demokratycznych i wybiórczo traktujących zasady państwa prawa; skutki ery postindustrialnej, w tym globalizacji oraz antropocenu/kapitałocenu.

Będący efektem tego splotu kryzys pluralizmu i idei solidarności pociąga za sobą powrót do idei silnego państwa narodowego. Sprawowanie rządów w imieniu większości oczekującej od państwa ochrony przed globalizacją, wymaga centralizacji władzy. Odbywa się to kosztem demokracji. Faktyczność owego procesu potwierdzają kolejne wydarzenia: paroksyzmy Brexitu; bunt „Żółtych kamizelek” we Francji; wzrost radykalnych i populistycznych ruchów i partii w krajach europejskich; „tweeterowa” prezydentura Donalda Trumpa, kontestującego tradycje amerykańskiego konstytucjonalizmu…

Podobna sytuacja ma miejsce na polskim gruncie. Doświadczenia ostatnich lat wskazują, że mimo konstytucyjnego zapisu o klauzuli demokratycznego państwa prawnego, nie wypracowano skutecznych mechanizmów obrony zasad państwa prawa w praktyce. Sprawująca władzę tzw. Zjednoczona Prawica łamie podstawowe zasady i reguły państwa prawa (nawet te mające źródło w prawie rzymskim). Swoją dominację zaznacza poprzez próby przeorania porządku ustrojowego RP, co oznacza podważenie trójpodziału władzy w polityce wewnętrznej oraz nierespektowanie regulacji obowiązujących w polityce zewnętrznej.

Kluczowe wobec powyższego staje się poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o współczesną kondycję państwa prawa – zarówno jako dyskursywnej koncepcji, jak i jej konkretnych wcieleń. Chcemy przy tym, aby postawione diagnozy przysłużyły się formułowaniu prognoz i dalszych scenariuszy. W ramach refleksji nad kryzysem państwa prawa proponujemy rozważenie przykładowych zagadnień:
– koncepcja państwa prawa w ujęciu historycznym i kulturowym,
– międzynarodowy wymiar koncepcji państwa prawa,
– świat ekonomii a państwo prawne,
– koncepcja państwa prawa a tradycyjne i nowe media,
– państwo prawa w odbiorze społecznym,
– konflikty wokół państwa prawa a świat sztuki.

Termin nadsyłania artykułów: 30 czerwca 2020 roku, na adres: redakcja@czaskultury.pl.

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów. Prosimy o dołączenie biogramu naukowego (500-800 znaków ze spacjami), afiliacji, listy prac cytowanych i streszczenia tekstu w języku polskim ze słowami kluczowymi.

Redaktor prowadzący: Jacek Wiewiorowski.


Filozoficzne mody

Teksty filozoficzne stają się modne wśród czytelników i czytelniczek, ale też same często wyrażają mody swoich czasów, takie jak fascynacja postacią Napoleona czy wydarzeniami Maja 1968 roku we Francji. Modne bywają też określone słowa czy pojęcia, takie jak popularne w ostatnich latach „widma” czy wcześniej „dekonstrukcja”. Inne terminy odrywają się od filozofii i zaczynają żyć własnym życiem, stając się nierzadko ulubionym i coraz bardziej pojemnym przedmiotem krytyki, tak jak „postmodernizm”, „relatywizm moralny”, czy „gender” i „marksizm kulturowy”.

Moda na ten czy inny nurt filozoficzny może zdefiniować klimat intelektualny na dekady, tak jak to się stało we Francji na skutek „niemieckiego kryzysu myśli francuskiej” w latach 30. XX wieku, który zaowocował powstaniem tak zwanej filozofii kontynentalnej. Rozdźwięk między tradycją analityczną a tradycją kontynentalną obecny jest do dziś. W tym kontekście pojawia się pytanie o to, czy wyboru afiliacji filozoficznej dokonujemy tylko na podstawie argumentów merytorycznych, czy też można się w nich doszukać się czynników estetycznych, kulturowych, tożsamościowych?

Filozoficzne mody można śledzić w ukazujących się publikacjach, pamiętając, że są one wyrazem popularnych fascynacji, ale też wynikają z określonych polityk wydawniczych, które nie tylko odzwierciedlają, lecz równie często kreują modne tematy. Podobnie jak w literaturze, filozoficzny polisystem to nie tylko treści, ale też aktorzy o różnym prestiżu i sile oddziaływania, co dobrze ukazuje rola, jaką odgrywa amerykańska recepcja XX-wiecznej myśli francuskiej i włoskiej w rozpowszechnianiu tych filozofii w krajach półperyferyjnych, jak Polska czy Brazylia.

Filozofia może też stać się memem. Teledysk „Cut the balls” Klemena Slakonji parodiujący Slavoja Žižka ma prawie dwa miliony wyświetleń, a bilety na debatę tego filozofa z Jordanem Petersonem w Toronto cieszyły się większą popularnością niż na odbywający się w tym samym czasie mecz hokeja. Sama debata była wyczekiwana przez fanów i fanki obu filozofów, a następnie wielokrotnie komentowana, remiksowana i na wiele sposobów „memowana”. Na Facebooku można też obserwować wiele stron z memami i komiksami inspirowanymi filozofią.

W ramach refleksji nad różnego powiązaniami filozofii i mody proponujemy rozważenie przykładowych zagadnień:
– mody w filozofii w ujęciu historycznym,
– modne postaci i wydarzenia historyczne jako inspiracja filozoficzna,
– piśmiennictwo filozoficzne jako polisystem literacki,
– wpływ mody oraz czynników estetycznych i tożsamościowych na filozoficzne wybory i afiliacje,
– filozofia, filozofowie i filozofki w popkulturze,
– moda jako temat filozofii / filozofia jako temat mody.

Termin nadsyłania artykułów: 30 czerwca 2020 roku, na adres: redakcja@czaskultury.pl.

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów. Prosimy o dołączenie krótkiego biogramu naukowego, afiliacji, listy prac cytowanych i streszczenia tekstu w języku polskim ze słowami kluczowymi.

Redaktorka prowadząca: Barbara Brzezicka.

 


 Autobiografizmy Themersonów

„Stanęłam teraz w ślepym punkcie z rysowaniem. To, co zrobiłam tu dotąd, było dość charakterystyczną, jakby analityczną (bardzo zresztą nieskontrolowaną i urywkową) autobiografią” – w 1942 roku pisała Franciszka Themerson w jednym z listów do swojego męża, Stefana przebywającego w tym czasie we Francji. Jak uświadamia chociażby wydany ostatnio zbiór świadectw autobiograficznych tych twórców z okresu ich wojennej rozłąki („Niewysłane listy”), o intymistyce autorów „Przygody człowieka poczciwego” warto mówić w kategoriach wielogatunkowości (listy, dzienniki, nowele, notatki, telegramy) oraz wielomedialności (rysunki, rękopisy, maszynopisy, zdjęcia).

Innego rodzaju zachętą do przyglądania się intymistyce tych twórców jest ich archiwum, które stanowi jedno z największych zbiorów dokumentów twórców awangardowych w Polsce, a pozostaje jednocześnie całością bardzo różnorodną pod względem form materialnych. Zbiór włączony w 2015 roku do zasobów Biblioteki Narodowej w Warszawie (częściowo również w bazę Polona.pl) stanowi pilne wyzwanie nie tylko dla osób zainteresowanych osobistymi historiami zapisanymi w tekście, lecz także obecnością tych świadectw w postaciach wizualnych (rysunek, zdjęcie, rzeźba, fotogram) oraz oralnych – nagrania dźwiękowe.

Poszczególne przykłady egopraktyk Themersonów zachęcają do rozszerzenia myślenia o autobiografizmie i włączania w jego obręb wszelkiego rodzaju artefaktów, które dostarczają nam informacji na temat podmiotowości, relacji, doświadczeń.

Jako autorzy filmów eksperymentalnych, książek dla dzieci, licznych rysunków i obrazów (Franciszka), esejów i fabuł (Stefan), założyciele pierwszego awangardowego wydawnictwa w Wielkiej Brytanii (Gaberbocchus Press), Themersonowie byli dotąd głównie odczytywani w kontekście ich wielotorowej aktywności artystycznej. Jak jednak sugerują sami autorzy, analizowanie tropu autobiograficznego nie jest zupełnie bezzasadne: „Uczyłeś się na temat mojej egzystencji najpierw poprzez »Bayamusa«, dwa albo trzy lata temu” – deklarował pisarz w jednym z listów do swojego przyjaciela, Bertranda Russella. Zachęcamy do przyjrzenia się autobiografistyce Themersonów zarówno pod kątem ich osobistych praktyk archiwalnych, jak i w oparciu o twórczość artystyczną.

Termin nadsyłania artykułów: 1 maja 2020 r. na adres: redakcja@czaskultury.pl oraz hksroka@gmail.com.

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów. Prosimy o dołączenie krótkiego biogramu naukowego, afiliacji, listy prac cytowanych i streszczenia tekstu w języku polskim ze słowami kluczowymi.

Redaktorka prowadząca: Honorata Sroka

 

English version

 


Na warsztacie

W dziale „Na warsztacie” przedstawiamy najnowsze zjawiska współczesnej humanistyki. Przyjęliśmy, że interesują nas publikacje, które ukazały się w ciągu ostatnich trzech lat, chociaż nic nie stoi na przeszkodzie, aby na przykład zestawić najnowszą publikację z nieznaną w Polsce starszą, klasyczną książką z danej dziedziny.

Teksty powinny przyjmować formułę eseju naukowego, to jest być skierowane do akademickiego odbiorcy niespecjalizującego się w danej tematyce i oscylować pomiędzy profesjonalnym artykułem naukowym a tradycyjnie pojętą recenzją (zarazem nie wpadając w pułapki hermetyzmu albo powierzchowności). Teksty powinny być opatrzone w aparat krytyczny (przypisy).

Preferujemy teksty skupiające się na obcojęzycznych publikacjach. Mogą one przyjmować formę przeglądu wybranego problemu (np. omówienie paru książek z danego obszaru) albo refleksji nad ważną, pojedynczą publikacją (refleksji, która poszerzałaby perspektywę o dodatkowe konteksty).

W trosce o wysoki poziom merytoryczny artykułów zgłoszenia przechodzą przez proces podwójnie ślepej recenzji u dwóch niezależnych recenzentów.

Prosimy o nadsyłanie tekstów o objętości około pół arkusza (ok. 21 tys. znaków) wraz ze streszczeniem, abstraktem (do 700 znaków) w języku polskim oraz biogramem autora (nie jest przekazywany recenzentom) na adres: redakcja@czaskultury.pl. Tekst powinien być dostosowany do standardów cytowania/przypisów podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów.

Nabór artykułów do publikacji odbywa się w trybie ciągłym. Artykuły do najbliższych wydań nadsyłać można kolejno: 3/2020 – do 30 kwietnia 2020, 4/2020 – 30 czerwca 2020, 1/2021 – 30 września 2020.

„Czas Kultury” to pismo społeczno-kulturalne notowane w bazach CEEOL, Index Copernicus i Eurozine oraz w polskim wykazie czasopism naukowych 20 punktami.