Filozoficzne mody

Teksty filozoficzne stają się modne wśród czytelników i czytelniczek, ale też same często wyrażają mody swoich czasów, takie jak fascynacja postacią Napoleona czy wydarzeniami Maja 1968 roku we Francji. Modne bywają też określone słowa czy pojęcia, takie jak popularne w ostatnich latach „widma” czy wcześniej „dekonstrukcja”. Inne terminy odrywają się od filozofii i zaczynają żyć własnym życiem, stając się nierzadko ulubionym i coraz bardziej pojemnym przedmiotem krytyki, tak jak „postmodernizm”, „relatywizm moralny”, czy „gender” i „marksizm kulturowy”.

Moda na ten czy inny nurt filozoficzny może zdefiniować klimat intelektualny na dekady, tak jak to się stało we Francji na skutek „niemieckiego kryzysu myśli francuskiej” w latach 30. XX wieku, który zaowocował powstaniem tak zwanej filozofii kontynentalnej. Rozdźwięk między tradycją analityczną a tradycją kontynentalną obecny jest do dziś. W tym kontekście pojawia się pytanie o to, czy wyboru afiliacji filozoficznej dokonujemy tylko na podstawie argumentów merytorycznych, czy też można się w nich doszukać się czynników estetycznych, kulturowych, tożsamościowych?

Filozoficzne mody można śledzić w ukazujących się publikacjach, pamiętając, że są one wyrazem popularnych fascynacji, ale też wynikają z określonych polityk wydawniczych, które nie tylko odzwierciedlają, lecz równie często kreują modne tematy. Podobnie jak w literaturze, filozoficzny polisystem to nie tylko treści, ale też aktorzy o różnym prestiżu i sile oddziaływania, co dobrze ukazuje rola, jaką odgrywa amerykańska recepcja XX-wiecznej myśli francuskiej i włoskiej w rozpowszechnianiu tych filozofii w krajach półperyferyjnych, jak Polska czy Brazylia.

Filozofia może też stać się memem. Teledysk „Cut the balls” Klemena Slakonji parodiujący Slavoja Žižka ma prawie dwa miliony wyświetleń, a bilety na debatę tego filozofa z Jordanem Petersonem w Toronto cieszyły się większą popularnością niż na odbywający się w tym samym czasie mecz hokeja. Sama debata była wyczekiwana przez fanów i fanki obu filozofów, a następnie wielokrotnie komentowana, remiksowana i na wiele sposobów „memowana”. Na Facebooku można też obserwować wiele stron z memami i komiksami inspirowanymi filozofią.

W ramach refleksji nad różnego powiązaniami filozofii i mody proponujemy rozważenie przykładowych zagadnień:
– mody w filozofii w ujęciu historycznym,
– modne postaci i wydarzenia historyczne jako inspiracja filozoficzna,
– piśmiennictwo filozoficzne jako polisystem literacki,
– wpływ mody oraz czynników estetycznych i tożsamościowych na filozoficzne wybory i afiliacje,
– filozofia, filozofowie i filozofki w popkulturze,
– moda jako temat filozofii / filozofia jako temat mody.

Termin nadsyłania artykułów: 30 czerwca 2020 roku, na adres: redakcja@czaskultury.pl.

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów. Prosimy o dołączenie krótkiego biogramu naukowego, afiliacji, listy prac cytowanych i streszczenia tekstu w języku polskim ze słowami kluczowymi.

Redaktorka prowadząca: Barbara Brzezicka.

 


degrowth

Zapraszamy do tworzenia numeru „Czasu Kultury” dotyczącego idei postwzrostu i degrowth.

Wśród ekonomistów, polityków i opinii publicznej panuje przekonanie, że wzrost gospodarczy jest niezbędny dla dobrobytu i powinien stanowić główną motywację działań politycznych. Pogląd ten był kwestionowany już wielokrotnie, między innymi w raporcie Klubu Rzymskiego z lat 70. i wśród ruchów społecznych wyrosłych na fali niezadowolenia ze skutków kryzysu finansowego 2008 roku. Widmo katastrofy klimatycznej i ekologicznej sprawia, że odejście od wzrostu nabiera jeszcze większej pilności. Ograniczenie wpływu na środowisko i zużycia zasobów naturalnych poprzez zmniejszenie produkcji i konsumpcji staje się największym wyzwaniem naszych czasów. Według idei degrowth nie wystarczą do tego nowe zielone technologie – potrzebne są inne sposoby organizowania życia społecznego. Takie, w których kultywuje się lokalność i (samo)wystarczalność gospodarki, docenia pracę opiekuńczą, a konsumpcjonizm i indywidualizm zostają zastąpione przez umiar, życzliwość i działania kolektywne. Takie, w których nie obowiązuje logika systemu kapitalistycznego nakazująca: rośnij albo giń.

Postwzrost jest projektem obejmującym wiele obszarów życia społecznego i czerpiącym z różnych dyscyplin. Dlatego do nadsyłania tekstów zapraszamy badaczy i badaczki, aktywistki i aktywistów, komentatorki i komentatorów poruszających się w obszarach ekonomii i alternatywnych obiegów gospodarczych, socjologii i oddolnych ruchów społecznych, geografii i aktywizmu miejskiego, antropologii i sztuki.

Spośród różnorodnych perspektyw spojrzenia na degrowth szczególnie interesujące będą dla nas kwestie: rozszerzania zasięgu postwzrostowych inicjatyw i praktyk; przełamywania dominujących dyskursów w ekonomii i tworzenia alternatyw; znaczenia pracy opiekuńczej i sztuki społecznej; miast, architektury i mieszkalnictwa; potencjału rozpowszechnienia się idei degrowth w Polsce i innych krajach o podobnej historii przemian polityczno-ekonomicznych.

Autorki i autorów zachęcamy do pisania tekstów w duchu postwzrostu: wykorzystania już istniejących tekstów i notatek, troski o to, by pisanie artykułu nie odbiło się na życiu towarzyskim i bliskich oraz własnym samopoczuciu, dbania o przerwy i odpoczynek. Jeżeli czujecie, że napisanie artykułu nadwyręży którąś z tych sfer, zamiast pisać po prostu porozmawiajcie o postwzroście z przyjaciółmi.

Termin nadsyłania artykułów: 20 kwietnia 2020 roku, na adres: redakcja@czaskultury.pl.

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów. Prosimy o dołączenie krótkiego biogramu naukowego, afiliacji, listy prac cytowanych i streszczenia tekstu w języku polskim ze słowami kluczowymi.

Redaktorka i redaktor prowadzący: Weronika Parfianowicz i Michał Czepkiewicz.

English version


 Autobiografizmy Themersonów

„Stanęłam teraz w ślepym punkcie z rysowaniem. To, co zrobiłam tu dotąd, było dość charakterystyczną, jakby analityczną (bardzo zresztą nieskontrolowaną i urywkową) autobiografią” – w 1942 roku pisała Franciszka Themerson w jednym z listów do swojego męża, Stefana przebywającego w tym czasie we Francji. Jak uświadamia chociażby wydany ostatnio zbiór świadectw autobiograficznych tych twórców z okresu ich wojennej rozłąki („Niewysłane listy”), o intymistyce autorów „Przygody człowieka poczciwego” warto mówić w kategoriach wielogatunkowości (listy, dzienniki, nowele, notatki, telegramy) oraz wielomedialności (rysunki, rękopisy, maszynopisy, zdjęcia).

Innego rodzaju zachętą do przyglądania się intymistyce tych twórców jest ich archiwum, które stanowi jedno z największych zbiorów dokumentów twórców awangardowych w Polsce, a pozostaje jednocześnie całością bardzo różnorodną pod względem form materialnych. Zbiór włączony w 2015 roku do zasobów Biblioteki Narodowej w Warszawie (częściowo również w bazę Polona.pl) stanowi pilne wyzwanie nie tylko dla osób zainteresowanych osobistymi historiami zapisanymi w tekście, lecz także obecnością tych świadectw w postaciach wizualnych (rysunek, zdjęcie, rzeźba, fotogram) oraz oralnych – nagrania dźwiękowe.

Poszczególne przykłady egopraktyk Themersonów zachęcają do rozszerzenia myślenia o autobiografizmie i włączania w jego obręb wszelkiego rodzaju artefaktów, które dostarczają nam informacji na temat podmiotowości, relacji, doświadczeń.

Jako autorzy filmów eksperymentalnych, książek dla dzieci, licznych rysunków i obrazów (Franciszka), esejów i fabuł (Stefan), założyciele pierwszego awangardowego wydawnictwa w Wielkiej Brytanii (Gaberbocchus Press), Themersonowie byli dotąd głównie odczytywani w kontekście ich wielotorowej aktywności artystycznej. Jak jednak sugerują sami autorzy, analizowanie tropu autobiograficznego nie jest zupełnie bezzasadne: „Uczyłeś się na temat mojej egzystencji najpierw poprzez »Bayamusa«, dwa albo trzy lata temu” – deklarował pisarz w jednym z listów do swojego przyjaciela, Bertranda Russella. Zachęcamy do przyjrzenia się autobiografistyce Themersonów zarówno pod kątem ich osobistych praktyk archiwalnych, jak i w oparciu o twórczość artystyczną.

Termin nadsyłania artykułów: 1 maja 2020 r. na adres: redakcja@czaskultury.pl oraz hksroka@gmail.com.

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów. Prosimy o dołączenie krótkiego biogramu naukowego, afiliacji, listy prac cytowanych i streszczenia tekstu w języku polskim ze słowami kluczowymi.

Redaktorka prowadząca: Honorata Sroka

 

[for english below]

 


 

Konferencja „Czas, kultura, pismo. Literatura i humanistyka wobec przełomów (1985-2020)”

Redakcja „Czasu Kultury” oraz Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej UAM w Poznaniu zapraszają do udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej „Czas, kultura, pismo. Literatura i humanistyka wobec przełomów (1985-2020)” [20-21 kwietnia 2020 roku].

Pretekstem dla konferencji jest 35-lecie istnienia „Czasu Kultury”, jednego z niewielu periodyków, które – wyszedłszy z drugiego obiegu - nadal się ukazują. Historia pisma jest jednocześnie historią schyłkowego PRL-u, kolejnych faz transformacji, dominacji neoliberalizmu i przejawów populizmu. Lata ukazywania się kwartalnika to również głębokie zmiany w kulturze: jej tworzeniu, wartościowaniu, finansowaniu, odbiorze i obiegu. Historia, która zaczynała się od powielaczowego zina dotarła do etapu indeksowanego w międzynarodowych bazach periodyku, którego „dzieckiem” jest osobne pismo internetowe i jego sieciowi czytelnicy.

W ponad dwustu dotychczas wydanych numerach pisma wiele jest artykułów z rozmaitych dyscyplin: literaturoznawstwa, polityki, historii, historii i krytyki sztuki, antropologii i socjologii. Teksty publikowane w „Czasie Kultury” były i są lustrami określonych procesów. Osobne miejsce zajmują opublikowane przekłady (od Martina Bubera w numerze pierwszym do Davida Graebera w najnowszym) – z zakresu literatury pięknej i stricte naukowe, eseje i poezja, a ostatnio także komiks. Jeszcze inną opowieść tworzą okładki pisma, jego format, layout, czy też kroje czcionek. Należy też pamiętać o piśmie internetowym CzasKultury.pl, którego pierwsze wydanie ukazało się dekadę temu. Funkcjonowanie w sieci to coraz ważniejsze wyzwanie, z którym wiąże się też szeroki wachlarz spraw związanych z mediami społecznościowymi.

Zachęcamy do refleksji nad rozmaitymi sferami kultury, polityki, zmian społecznych oraz ich splotami, którym „Czas Kultury” towarzyszył. Zapraszamy do osadzania analiz w kontekście tytułowych „zakrętów” – historycznych, literackich, społecznych, politycznych i ekonomicznych. Interesuje nas refleksja jak najszersza, obejmująca wiele pól analiz:
-- rola czasopism kulturalnych, ich zmienna mapa, kolejne znaczenia, zasięgi wpływów, funkcje i sensy pism internetowych, nowe formy czytelnictwa sieciowego;
-- odgórne polityki wydawnicze i finansowe, sponsoring, dotacje i systemy punktowania;
-- pisma jako środowiska, praktyki tworzenia i zamykania pism, powstawanie i funkcjonowanie skupionych wokół nich środowisk twórczych;
-- obiegi literackie i kulturalne, negocjowanie kanonów, zmienność mód;
-- czytelnicy i czytelnictwo jako zjawisko społeczne;
-- „niewidzialna” praca, prekariat kulturalny;
-- geopolityka pism kulturalnych i humanistycznych, obecność obcych autorów i autorytetów, osiągnięcia i porażki intelektualnego „modernizowania” Polski.

 

Konferencja odbędzie się w dniach 20-21 kwietnia 2020 roku na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej UAM.

Na zgłoszenia czekamy do 17 lutego 2020 roku. Prosimy o przesłanie tytułu wystąpienia oraz abstraktu (nie dłuższego niż 2 000 znaków ze spacjami) na adres j.bednarek@amu.edu.pl

Artykuły zostaną opublikowane w monograficznym tomie wieloautorskim.
Udział w konferencji jest bezpłatny. Uczestnikom konferencji zapewniamy nocleg.

 

Rada Naukowa:
prof. Bogumiła Kaniewska, prof. Waldemar Kuligowski, prof. Tomasz Mizerkiewicz, prof. Piotr Śliwiński

Komitet Organizacyjny:
Joanna Bednarek (sekretarz konferencji), Ryszard Czapara, Krzysztof Hoffmann, Justyna Knieć, Agata Rosochacka

 

 


Na warsztacie

W dziale „Na warsztacie” przedstawiamy najnowsze zjawiska współczesnej humanistyki. Przyjęliśmy, że interesują nas publikacje, które ukazały się w ciągu ostatnich trzech lat, chociaż nic nie stoi na przeszkodzie, aby na przykład zestawić najnowszą publikację z nieznaną w Polsce starszą, klasyczną książką z danej dziedziny.

Teksty powinny przyjmować formułę eseju naukowego, to jest być skierowane do akademickiego odbiorcy niespecjalizującego się w danej tematyce i oscylować pomiędzy profesjonalnym artykułem naukowym a tradycyjnie pojętą recenzją (zarazem nie wpadając w pułapki hermetyzmu albo powierzchowności). Teksty powinny być opatrzone w aparat krytyczny (przypisy).

Preferujemy teksty skupiające się na obcojęzycznych publikacjach. Mogą one przyjmować formę przeglądu wybranego problemu (np. omówienie paru książek z danego obszaru) albo refleksji nad ważną, pojedynczą publikacją (refleksji, która poszerzałaby perspektywę o dodatkowe konteksty).

W trosce o wysoki poziom merytoryczny artykułów zgłoszenia przechodzą przez proces podwójnie ślepej recenzji u dwóch niezależnych recenzentów.

Prosimy o nadsyłanie tekstów o objętości około pół arkusza (ok. 21 tys. znaków) wraz ze streszczeniem, abstraktem (do 700 znaków) w języku polskim oraz biogramem autora (nie jest przekazywany recenzentom) na adres: redakcja@czaskultury.pl. Tekst powinien być dostosowany do standardów cytowania/przypisów podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów.

Nabór artykułów do publikacji odbywa się w trybie ciągłym. Artykuły do najbliższych wydań nadsyłać można kolejno: 2/2019 – do 20 stycznia 2019, 3/2019 – 30 stycznia 2019, 4/2019 – 31 maja 2019.

„Czas Kultury” to pismo społeczno-kulturalne notowane w bazach CEEOL, Index Copernicus i Eurozine oraz w polskim wykazie czasopism naukowych 20 punktami.

 

 

 


ENGLISH VERSION


 

CfP: Autobiographisms of the Themersons

In 1942, Franciszka Themerson wrote in one of her letters to her husband Stefan, who was in France at that time: “I’ve hit a wall with my drawing. What I’ve accomplished here so far is a rather distinctive, somewhat analytical (very uncontrolled and random, at that) autobiography”. The recently published collection of autobiographical testimonies by these authors from their wartime separation (Unposted letters), illustrates that it is worth discussing the life writing of the authors of Przygoda człowieka poczciwego [The Adventure of a Good Citizen] in terms of multi-genres (letters, diaries, short stories, notes and telegrams) and multi-media (drawings, manuscripts, typescripts and photographs).

Another incentive for exploring the life writing of these two authors is their archive, which is one of the largest collections of documents by avant-garde authors in Poland while also being extremely diverse in its material forms. This collection, which was included in the resources of the National Library of Poland in 2015 (also partly in the database of Polona.pl), is an urgent challenge for those interested in the personal stories recorded in text but also those studying the presence of these testimonies in visual forms (drawing, photography, sculpture and photogram) and in oral forms (sound recordings).

Certain examples of the Themersons’ ego-practices encourage us to expand our thinking about autobiographism through any artifacts that provide information about subjectivity, relationships and experiences.

As experimental film directors, authors of children’s books, numerous drawings and paintings (Franciszka) as well as essays and stories (Stefan), the founders of the first avant-garde publishing house in Great Britain (Gaberbocchus Press), the Themersons have primarily been viewed in the context of their multifaceted artistic activity. However, as the authors suggest themselves, analyzing the autobiographical thread is not entirely groundless: “You learned about my existence first through Bayamus two or three years ago”, the writer stated in one of the letters to his friend, Bertrand Russell. You are welcome to explore the Themersons’ autobiographies both through the lens of their personal archival practices and based on their artistic activity.

Please send submissions by May 1st, 2020 to redakcja@czaskultury.pl and hksroka@gmail.com.

The text should be under 24,000 characters (including footnotes and works cited) and comply with the MLA 8 citation standards provided on the journal’s website under the tab For Authors. Please include a short scholarly biographical note, your affiliation, a list of works cited and an abstract in English with keywords.

Managing editor: Honorata Sroka