Kanon na kozetce albo terapie polskości

Badacze/czki literatury i historii często używają narzędzi psychoanalitycznych. W ten sposób próbują zrozumieć tekst, historyczny proces, a nawet kondycję wybranej grupy społecznej. Stawiają hipotetyczną diagnozę i dowodzą jej, odnajdując dowody w dostępnym materiale. Ów analityczny odruch obrazować może pojedyncze wyparcie, rozszczepienie, a czasem całe struktury osobowościowe czy relacyjne koluzje, w których znajdują się uczestnicy kulturowych, historycznych i politycznych sporów.

Christopher Bolls w książce „Znaczenie i melancholia” podjął się psychoanalizy cywilizacji. O zderzeniu konserwatyzmu i antyglobalizacji pisze przez pryzmat pokawałkowanego self, różnych syndromów i paranoi. To wizja upraszczająca, ale i ciekawa. Nasz apetyt jest mniejszy. Intrygują nas obserwacje, analizy, diagnozy, które postawić można polskiej kulturze, psychoanalitycznie czytając teksty uznawane za kanoniczne. Polem do badań czynimy artefakty kultury budujące to, co zwykliśmy nazywać polską tożsamością. Zastanawia nas, co ujawni analiza postępowania, charakterów i relacji, jakie tworzą postaci, które implikują kanoniczne wzory czy wzorce polskości. Strukturę psychotyczną, urojeniową, maniakalno-narcystyczną, pograniczną czy neurotyczną? Być może żadną z nich. Nie wiemy, gdzie dotrzemy, kładąc się z tekstami na kozetce.

Kozetka jednoznacznie kojarzy się z psychoanalizą, szerzej z psychoterapią. Nas interesują interpretacje oparte na różnych nurtach psychoterapeutycznych wyrastających z klasycznej myśli Freuda. Tych, które ją pogłębiają, dekonstruują, nieustannie z nią dyskutują lub łączą z innymi metodami rozumienia doświadczeń i historii przekuwanych w opowieści. Przywołujemy tu psychoterapeutyczną praktykę, ale nie oczekujemy, że jako autorki/rzy zasiądziemy w fotelu terapeuty/tki.

Przeciwnie. Nasze interpretacje powiedzą nam więcej o nas samych, niż o kanonicznych tekstach. Wpiszemy weń nasze obserwacje, ale i projekcje. Analiza będzie więc obrazem naszych relacji z tekstem, z kanonem czy z autorytetem. To główny i najbardziej frapujący paradoks fundujący projektowany numer. W ten sposób spróbujemy odpowiedzieć na pytanie jacy możemy być i kim jesteśmy w strukturze kanonu polskości.

Termin nadsyłania artykułów:  30 kwietnia 2021 roku na adres: redakcja@czaskultury.pl 

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i musi być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów. Prosimy o dołączenie krótkiego biogramu naukowego (500 znaków), afiliacji, listy prac cytowanych i streszczenia tekstu w języku polskim ze słowami kluczowymi.

Redaktorzy prowadzący: Aleksandra Krukowska, Maciej Duda

 

English version

 

 


Praktyki i praktyczności (nowej?) humanistyki

W jednym z najważniejszych wielogłosów na polu polskich badań nad nową humanistyką, czyli w wydanym w 2017 roku numerze „Tekstów Drugich” poświęconych nowej humanistyce Przemysław Czapliński zauważa, że „Nowa humanistyka [...] koncentruje się [...] na innowacyjności. Szuka nowych rozwiązań, ale przede wszystkim praktykuje nowe wiązania”. W tym samym numerze Urszula Pawlicka wskazuje, że „projektowanie kultury, społeczeństwa i współczesnego świata może odbyć się tylko w odpowiednich do tego warunkach – w warunkach laboratoryjnych”.

Jednak laboratorium, jak można tego doświadczyć szczególnie w ciągu ostatnich miesięcy, obejmuje całą planetę, czyniąc ją przestrzenią eksperymentów społecznych, klimatycznych, epidemicznych. (Nowa?) humanistyka projektująca współczesny świat projektować musi go więc w biegu, pozbawiona komfortu powolnej weryfikacji zaproponowanych rozwiązań.

Z kolei Karen Barad przedstawia dzisiejszą humanistykę jako naukę splątaną (entangled) z innymi. Pytanie o nowy rodzaj humanistyki jest jednocześnie: 1) pytaniem o obecny charakter relacji, jaką zawiązują nauki humanistyczne z naukami przyrodniczymi lub równolegle, 2) pytaniem o związek kultury z naturą. Takie spojrzenie zaciera dychotomiczną różnicę pomiędzy materią faktów (matters of fact), materią rozważań (matters of concern) oraz materią troski (matters of care) (Barad, Latour). Humanistyka w tym splątaniu etyczno-onto-epistemologicznym daje szanse badania zarówno natury przedmiotu, natury procesu, jak i aparatury poznawczej, dzięki czemu nie bierze udziału w tworzeniu wiedzy zdystansowanej. Kultura w tym ujęciu, jak mówi Ewa Hyży, zawsze była naturą (materia nie jest produktem kultury), dzięki czemu humanistyka otrzymuje atrybut sprawczości i praktyczności. Przestaje być, powołując się na rozróżnienie Romy Sendyki, „humanistyką kustosza” na rzecz „humanistyki kuratora”, aktywnie włączając się w dyskusję, kształtując nowe paradygmaty wiedzy, przecinając płaszczyzny innych dyscyplin. Czy (nowa?) humanistyka, przekraczająca postawę redukcyjną, jest w stanie rozszerzyć swoją sprawczość i kształtować nie tylko paradygmaty wiedzy, ale i realną, praktyczną zmianę – społeczną i polityczną, lokalną i planetarną?

Zapraszamy do wspólnego udziału w przekroczeniu etapu mapowania i nazywania tego, co jawi się jako nowa humanistyka i jakie są konsekwencje badań prowadzonych w jej paradygmacie – „nowa” humanistyka nie jest przecież już nowa. Gorąco zachęcamy do nadsyłania tekstów/dzielenia się refleksjami również osoby prowadzące badania przecinające wiele dziedzin (nie tylko humanistycznych) w większych zespołach trans- czy interdyscyplinarnych. Pytamy o i zachęcamy do podjęcia tematów nad praktycznymi wymiarami spektrum nowohumanistycznych badań.

Poszukiwane są szczególnie teksty, które poruszają poniższe problemy i tematyzują niżej wymienione zagadnienia:
– praktyczne wymiary (nowej?) humanistyki: case studies,
– o fetyszu innowacyjności w badaniach humanistycznych,
– (nowa?) humanistyka przekraczająca funkcję opowieści,
– (nowa?) humanistka: w stronę narzędzia projektowania zmiany,
– ucieleśnione praktyki (nowej?) humanistyki,
– (nowa?) humanistyka jako wybór obszaru badawczego: motywacje badaczy, odniesienia autoetnograficzne i autobiograficzne,
– recepcja badań z zakresu (nowej?) humanistyki.

Termin nadsyłania abstraktów/konspektów:  31 stycznia 2021 roku na adres: redakcja@czaskultury.pl
Termin nadsyłania artykułów:  31 maja 2021 roku na adres: redakcja@czaskultury.pl 

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i musi być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów. Prosimy o dołączenie krótkiego biogramu naukowego (500 znaków), afiliacji, listy prac cytowanych i streszczenia tekstu w języku polskim ze słowami kluczowymi.

Redaktorzy prowadzący: Przemysław Degórski, Aleksandra Skowrońska

 

English version

 

 


Czarownice są wśród nas

Rozejrzyjmy się uważnie, a na pewno zobaczymy, że czarownice są wśród nas. Są dziś nie tylko popularnymi bohaterkami współczesnych seriali telewizyjnych i filmów wielkoekranowych, samozwańczymi uzdrowicielkami, położnymi czy terapeutkami, ale także pisarkami czy działaczkami feministycznymi i ekologicznymi.  Stało się tak, ponieważ w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat – z początku przy wielkim wsparciu feminizmu drugiej fali i współczesnej historiografii – figura czarownicy uległa odczarowaniu czy też może została zaczarowana na nowo, inaczej. Dziś coraz częściej być czarownicą oznacza być superbohaterką, MIEĆ MOC. Czarownice ze starych, znienawidzonych, budzących wstręt i lęk kobiet przemieniły się w świadome „kobiecej mocy” czarodziejki, liderki ruchów społecznych, nie tylko kobiecych, i duchowe guru – celebrujące sprawczość i duchowość kobiet.

Chcielibyśmy prześledzić nie tyko sam mechanizm reinterpretacji i rehabilitacji figury czarownicy, ponieważ istnieją takie analizy tego zjawiska jak na przykład esej Mony Chollet „Czarownice. Niezwyciężona siła kobiet”, a także publikacje historyczne takie jak książka Michaela Ostlinga „Between the Devil and the Host: Imagining Witchcraft in Early Modern Poland”, Briana Levacka „Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej”, czy Małgorzaty Pilaszek „Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII”.

Samo zjawisko nakłania nas do myślenia o różnych formach alternatywnych w naszej kulturze, które są zachętą do niezależnego myślenia, odczuwania, stawiania oporu wobec dominującego symbolicznego imaginarium i obowiązujących dyskursów politycznych. Chcielibyśmy więc postawić pytanie, czy moda na bycie czarownicą ma wymiar polityczny, czy jest formą ucieczki w świat fantazji lub narcyzmu, podejrzewając, że obecnie w naszym kraju jest to być może „trzecia droga” kobiet, nie poddająca się naciskom ani z prawej, ani z lewej strony sceny politycznej.

Interesują nas teksty interpretujące:
– kulturowe wizerunki czarownic i czarowników  – zwłaszcza te dzisiejsze, w serialach filmowych, w Internecie,  literaturze – także  popularnej, na przykład polskiej fantasy;
– społeczne funkcje czarownic – na przykład dzisiejsze praktyki alternatywnego położnictwa i medycyny ludowej, czarownice jako przewodniczki duchowe, liderki wspólnot lokalnych, terapeutki wprowadzające autorskie techniki pracy z klientem;
– seksualność czarownicy dawniej i dziś – od seksualnych fobii po sex-coaching;
–  hermafordytyzm jako idea całości; transmutacja=transgenderyzm. Marzenia o nieśmiertelności;
– złożone stosunkami pomiędzy feministkami i czarownicami;
– modę na egzorcyzmy i stosunek do czarostwa w religiach dominujących;
– funkcje czarostwa w dzisiejszych nowych ruchach religijnych, także w Polsce;
– budowanie tożsamości regionalnej na związkach z historycznymi czarownicami i procesami czarownic (muzea, pomniki, publikacje…);
– współczesne nawiązania do regionalnych/narodowych wersji czarostwa;
–  szanse, wyzwania i zagrożenia związane z nurtem magicznym w kulturze. Szara i czarna strona czarostwa;
– związki czarownic z naturą – zarówno w wymiarze historycznym (czary a medycyna ludowa), jak i współczesnym (New Age).

Termin nadsyłania artykułów: 12 grudnia 2020 roku, na adres: redakcja@czaskultury.pl.

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 zawartych pod tym linkiem. Prosimy o dołączenie biogramu naukowego (500-700 znaków ze spacjami), afiliacji, listy prac cytowanych i abstraktu ze słowami kluczowymi.

Uwaga: nie wszystkie teksty muszą mieć charakter naukowy, jesteśmy zainteresowani także wywiadami czy esejami – takie teksty nie będą poddane procesowi recenzowania naukowego, ale ocenione przez redakcję. Chętnie przyjmiemy także kilka recenzji naukowych najnowszych książek wiążących się z tematem.

Redaktorki prowadzące: Monika Rudaś-Grodzka, Katarzyna Nadana-Sokołowska, Emilia Kolinko

 

English version

 


 

Song Studies

Śpiewanie jest praktyką ogólnoludzką, przyjmującą wiele form i wyrażającą rozliczne sensy. Śpiew może towarzyszyć zabawie, relaksowi, pracy, wyrażaniu emocji, mobilizacji jednostek, wyznaczaniu granic, ekspresji tożsamości… Badaczom udało się opisać wiele przypadków, gdy synchroniczne doświadczanie sekwencji dźwięków budowało lub umacniało wspólnoty: krewniacze, symboliczne, empatyczne, przekonaniowe. Piosenka jest medium tego typu procesów. 

Song studies próbują spojrzeć na to medium w nowych kontekstach, uwikłaniach i powiązaniach. Chcielibyśmy, by także w polskiej refleksji naukowej pojawiły się mocniej i wyraźniej badania nad piosenką. Już nie tylko popular music studies, nie jedynie sound studies, ale właśnie song studies. Podejmijmy próbę uformowania zrębów nowej subdyscypliny, stawiając nowe pytania i odsłaniając oryginalne perspektywy. Przykładowe analizy mogą dotyczyć różnych wymiarów piosenki: jej wykonań, odbioru i odbiorców, obiegu i krążenia, znaczeń (tworzonych, przetwarzanych, zawłaszczanych), języka, wartości artystycznych, społecznych oraz kulturowych. Możliwymi obszarami i problemami badawczymi są:
– „siła” i sprawczość piosenki;
– rola śpiewu w procesach społecznych i wydarzeniach historycznych;
– zmysłowe/cielesne i emocjonalne/afektywne doświadczanie słuchania oraz śpiewu;
– zagadnienia multimodalności gatunku, uwzględniające zarówno cechy tekstowe, jak i muzyczne oraz performatywne;
– śpiew na pograniczach kultury i natury;
– aksjologiczne i etyczne wymiary piosenki.

Termin nadsyłania artykułów:  15 stycznia 2021 roku na adres: redakcja@czaskultury.pl 

Tekst powinien mieć nie więcej niż 24 tysięcy znaków (z przypisami i listą prac cytowanych) i musi być dostosowany do standardów cytowania/przypisów MLA 8 podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów. Prosimy o dołączenie krótkiego biogramu naukowego (500 znaków), afiliacji, listy prac cytowanych i streszczenia tekstu w języku polskim ze słowami kluczowymi.

Redaktor prowadzący: dr hab. Paweł Tański, prof. UMK (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu).

 


Na warsztacie

W dziale „Na warsztacie” przedstawiamy najnowsze zjawiska współczesnej humanistyki. Przyjęliśmy, że interesują nas publikacje, które ukazały się w ciągu ostatnich trzech lat, chociaż nic nie stoi na przeszkodzie, aby na przykład zestawić najnowszą publikację z nieznaną w Polsce starszą, klasyczną książką z danej dziedziny.

Teksty powinny przyjmować formułę eseju naukowego, to jest być skierowane do akademickiego odbiorcy niespecjalizującego się w danej tematyce i oscylować pomiędzy profesjonalnym artykułem naukowym a tradycyjnie pojętą recenzją (zarazem nie wpadając w pułapki hermetyzmu albo powierzchowności). Teksty powinny być opatrzone w aparat krytyczny (przypisy).

Preferujemy teksty skupiające się na obcojęzycznych publikacjach. Mogą one przyjmować formę przeglądu wybranego problemu (np. omówienie paru książek z danego obszaru) albo refleksji nad ważną, pojedynczą publikacją (refleksji, która poszerzałaby perspektywę o dodatkowe konteksty).

W trosce o wysoki poziom merytoryczny artykułów zgłoszenia przechodzą przez proces podwójnie ślepej recenzji u dwóch niezależnych recenzentów.

Prosimy o nadsyłanie tekstów o objętości około pół arkusza (ok. 21 tys. znaków) wraz ze streszczeniem, abstraktem (do 700 znaków) w języku polskim oraz biogramem autora (nie jest przekazywany recenzentom) na adres: redakcja@czaskultury.pl. Tekst powinien być dostosowany do standardów cytowania/przypisów podanych na stronie czasopisma w zakładce Dla autorów.

Nabór artykułów do publikacji odbywa się w trybie ciągłym. Artykuły do najbliższych wydań nadsyłać można kolejno:  1/2021 – 30 września 2020, 2/2021 – 12 grudnia 2020 roku.

„Czas Kultury” to pismo społeczno-kulturalne notowane w bazach CEEOL, Index Copernicus i Eurozine oraz w polskim wykazie czasopism naukowych 20 punktami.